O B. godišnji izvještaj. annual report

Size: px
Start display at page:

Download "O B. godišnji izvještaj. annual report"

Transcription

1 O NKAOTPBA B KAOT KAOT OTPBA PBA O BANK OT KAOTPB KAOTPBANK PBA KAOTPBA KAOTPBANK KAO NKAO PBANKAO PB PBA PBA PBANK BANKA O PB O OTPBANKA O KAOTPBA NKAO PBANKAO PBA KAO PBANK TPBANKAOTPBANKAO PBANKAOTPBANK PBANKAO PBANKAOTPBANKAOTPBANKAO CRNOGORSKA KOMERCIJALNA BANKA MEMBER OF OTP GROUP GODIŠNJI IZVJEŠTAJ CRNOGORSKA KOMERCIJALNA BA NKAOTPBANKAOTPBANKAOTPBANK O PBA KAOTPBANK OTPBANKAOTPBANK OTPBA KAOTPBA PBANKAO godišnji izvještaj annual report

2 2 Godišnji izvještaj 2010

3 Sadržaj 5 CKB Odbor direktora / CKB Board of Directors 10 Izvještaj o ukupnom rezultatu / Statement of Comprehensive Income 11 Izvještaj o finansijskom položaju / Statement of Financial Position 12 Izvještaj o promjenama na kapitalu / Statement of Changes in Equity 13 Izvještaj o tokovima gotovine / Cash Flow Statement 15 Bilješke uz finansijske izvještaje / Notes to the Financial Statements 16 Opšte informacije 16 Osnove za sastavljanje finansijskih izvještaja 18 Pregled značajnih računovodstvenih politika 21 Finanijski instrumenti 35 Osnovne računovodstvene procjene i prosuđivanja u primjeni računovodstvenih politika 36 Prihodi i rashodi po osnovu kamata i slični prihodi i rashodi 36 Prihodi i rashodi po osnovu naknada i provizija 37 Prihodi iz trgovanja, neto 37 Ostali poslovni rashodi 38 Rashodi indirektnih otpisa plasmana i rezervisanja 38 Porez na dobit 39 Novčana sredstva i sredstva kod Centralne banke 40 Krediti i avansi bankama 40 Krediti i avansi klijentima 41 Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju 41 Hartije od vrijednosti po pravičnoj vrijednosti kroz bilans uspjeha 41 Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća 42 Nematerijalna ulaganja 42 Nekretnine, postrojenja i oprema 43 Ostala sredstva 43 Obaveze prema bankama 44 Obaveze prema klijentima 45 Obaveze po kreditima 45 Ostale obaveze 46 Rezervisanja 46 Naknade zaposlenima 46 Akcijski capital 47 Vanbilansne pozicije 47 Operativni lizing 48 Gotovina i gotovinski ekvivalenti 48 Transakcije sa povezanim licima 49 Događaj nastao nakon datuma bilansa stanja 49 Devizni kursevi

4 Content 51 Notes to the Financial Statements 52 General information 52 Basis of preparation of the financial statements 54 Summary of significant accounting policies 58 Financial instruments 70 Critical accounting estimates and judgments in applying accounting 71 Interest income and expense and similar income and expense 71 Fee and commission income and expense 72 Net foreign exchange gains/(losses) 72 Other operating expenses 73 Losses on impairment and provisions 73 Income taxes 74 Cash and balances with the Central Bank 74 Loans and advances to banks 75 Loans and advances to customers 75 Available-for-sale securities 76 Financial asset at fair value through profit or loss 76 Securities held-to-maturity 76 Intangible assets 77 Property, plant and equipment 77 Other assets 78 Deposits from banks 78 Due to customers 79 Other borrowed funds 79 Other liabilities 80 Provisions 80 Employee benefits 80 Share capital 81 Off-balance-sheet items 81 Operating lease arrangements 82 Cash and cash equivalents 82 Related party transactions 83 Post balance sheet event 83 Exchange rates

5 CKB Odbor direktora CKB Board of Directors Na dan 31. decembra godine Year Ended December 31, 2010 Zsolt Barna Predsjednik, President Dr. George Bobvos Član, Member GyŐ z Ő Nyitrai Član, Member Dr. Szabolcs Korba Član, Member P É ter KrizsA novich Član, Member

6 6 Godišnji izvještaj 2010

7

8

9

10 U hiljadama eura Thousands of EUR Izvještaj o ukupnom rezultatu Statement of Comprehensive Income Na dan 31. decembra godine Year Ended December 31, 2010 Prihodi po osnovu kamata i slični prihodi Interest and similar income Rashodi po osnovu kamata i slični rashodi Interest expense and similar charges Neto prihod od kamata Net interest income Prihodi po osnovu naknada i provizija Fee and commission income Rashodi po osnovu naknada i provizija Fee and commission expense Neto prihod od naknada i provizija Net fee and commission income Neto prihodi/(rashodi) po osnovu kursnih razlika Net foreign exchange gains/(losses) Neto (gubici)/dobici po osnovu finansijskih instrumenata koji se vode po fer vrijednosti kroz bilans uspjeha Net (losses)/gains from financial instruments designated at fair value through profit or loss Ostali poslovni prihodi Other operating income Poslovni rashodi Operating expenses Rashodi indirektnih otpisa plasmana i rezervisanja Losses on impairment and provisions (GUBITAK)/DOBIT PRIJE OPOREZIVANJA PROFIT BEFORE TAX Porez na dobit Income taxes (GUBITAK)/DOBITAK ZA GODINU PROFIT FOR THE YEAR Ostali ukupni rezultat Other comprehensive income Nerealizovani neto dobici/(gubici) na HoV raspoložive za prodaju Unrealized net losses on available-for-sale securities UKUPNI REZULTAT Total comprehensive income for the year Napomene / Notes a 57,017 80,746 6b (28,688) (40,168) 28,329 40,578 7a 14,453 14,520 7b (3,651) (4,621) 10,802 9, (175) (171) ,314 9 (24,828) (24,065) 10 (76,470) (26,225) (100,847) (48,991) (61,716) 1, (2) (61,716) 1,484 6 (3) (61,710) 1, Godišnji izvještaj 2010

11 U hiljadama eura Thousands of EUR Izvještaj o finansijskom položaju Statement of Financial Position Na dan 31. decembra godine Year Ended December 31, 2010 Napomene / Notes AKTIVA / ASSETS Novčana sredstva i sredstva kod Centralne banke Cash and balances with the Central Bank ,505 90,040 Krediti i avansi bankama Loans and advances to banks ,803 89,494 Krediti i avansi klijentima Loans and advances to customers , ,014 Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Available for sale securities Finansijska sredstva po pravičnoj vrijednosti kroz bilans uspjeha Financial assets at fair value through profit or loss 16 1,523 1,047 Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća Securities held to maturity 17 18,294 15,299 Nematerijalna ulaganja Intangible assets 18 3,957 4,384 Nekretnine, postrojenja i oprema Property, plant and equipment 19 14,463 14,857 Ostala sredstva Other assets 20 6,492 17,359 Ukupna aktiva / Total assets 724, ,722 OBAVEZE / LIABILITIES Obaveze prema bankama Deposits from banks 21 11,286 11,692 Obaveze prema klijentima Due to customers , ,051 Obaveze po kreditima Other borrowed funds 23 87, ,792 Ostale obaveze Other liabilities 24 2,361 3,033 Rezervisanja Provisions 25 1,545 1,035 Obaveze za tekući porez Current income tax liabilities Odložene poreske obaveze Deferred income tax liabilities Beneficije zaposlenih Employee benefits 26 1, Ukupne obaveze/total liabilities 666, ,606 KAPITAL / EQUITY Akcijski kapital Share capital 27 96,876 61,876 Revalorizacione rezerve po osnovu hartija od vrijednosti raspoloživih za prodaju Revaluation reserves on available-for-sale securities (Akumulirani gubitak)/neraspoređena dobit (Accumulated losses)/retained earnings (39,390) 22,326 Ukupno kapital / Total equity 58,406 85,116 Ukupno pasiva Total liabilities and equity 724, ,722 VANBILANSNE POZICIJE OFF-BALANCE SHEET ITEMS 28 75, ,625 11

12 U hiljadama eura Thousands of EUR Izvještaj o promjenama na kapitalu Statement of Changes in Equity U periodu od 1. januara do 31. decembra 2010 godine Year Ended December 31, 2010 Stanje na dan 1. januara godine Balance at January 1, 2009 Neto dobit Profit for the year Smanjenje fer vrijednosti Decrease in fair value Sveobuhvatni rezultat Total comprehensive income Nova emisija akcija Issue of share capital Stanje na dan 31. decembra godine Balance at December 31, 2009 Stanje na dan 1. januara godine Balance at January 1, 2010 Gubitak tekuće godine Loss for the year Povećanje fer vrijednosti Increase in fair value Sveobuhvatni rezultat Total comprehensive income Nova emisija akcija Issue of share capital Stanje na dan 31. decembra godine Balance at December 31, 2010 Akcijski kapital Share Capital Revalorizacione rezerve po osnovu hartija od vrijednosti raspoloživih za prodaju Revaluation Reserves on Available-For-Sale Securities Neraspoređena dobit/ (Akumulirani gubitak) Retaired Earnings Ukupno Total 46, ,842 68, (3) - (3) - (3) , ,000 61, ,326 85,116 61, ,326 85, ,716 (61,716) (61,716) (61,710) 35, ,000 96, ,390 58, Godišnji izvještaj 2010

13 U hiljadama eura Thousands of EUR Izvještaj o tokovima gotovine Cash Flow Statement U periodu od 1. januara do 31. decembra Year Ended December 31, 2010 Napomene Notes Tokovi gotovine iz poslovnih aktivnosti Cash flows from operating activities Prilivi po osnovu kamata i slični prihodi Interest and similar income received 61,381 76,236 Odlivi po osnovu kamata i slični rashodi Interest and similar charges paid (30,100) (48,489) Priliv po osnovu naknada i provizija Fee and commission received 14,453 14,520 Odlivi po osnovu naknada i provizija Fee and commission paid (3,651) (4,621) Ostali prihodi Other income Odlivi po osnovu zarada zaposlenih i troškova za dobavljače Cash payments to employees and suppliers (22,267) (21,627) Plaćeni porezi Taxes paid (107) (101) Neto prilivi gotovine iz poslovne dobiti prije promjena poslovne aktive i pasive Net cash flows from operating activities before changes in 19,866 16,742 operating assets and liabilities Promjene poslovne aktive i pasive Changes in operating assets and liabilities Neto smanjenje obavezne rezerve Net decrease in obligatory reserve 3,935 28,554 Neto smanjenje kredita i avansa bankama i klijentima Net decrease in loans and advances to banks and customers 135, ,977 Neto smanjenje/(povećanje) ostale aktive Net decrease/(increase) in other assets 10,141 (13,616) Neto (smanjenje)/povećanje depozita drugih banaka Net (decrease)/increase in deposits from banks (406) 5,571 Neto smanjenje depozita od klijenata Net decrease in customer deposits (46,330) (169,040) Neto smanjenje ostalih obaveza Net decrease in other liabilities (672) (594) Neto priliv gotovine iz poslovnih aktivnosti Net cash provided by operating activities 121, ,594 Tokovi gotovine iz aktivnosti investiranja Cash flows from investing activities Neto smanjenje hartija do vrijednosti Net decrease in securities (614) (238) Kupovina nekretnina i opreme Purchase of property, plant and equipment (1,186) (776) Kupovina nematerijalnih ulaganja Purchase of intangible assets (554) (926) Neto povećanje hartija od vrijednosti koje se drže do dospijeća Net increase in securities held to maturity (2,995) (14,799) Neto odliv gotovine iz aktivnosti finansiranja Net cash used in investing activities (5,349) (16,739) Tokovi gotovine iz aktivnosti finansiranja Cash flows from financing activities Neto smanjenje pozajmljenih sredstava Net decrease in other borrowed funds (70,264) (136,800) Emisija običnih akcija Issue of common shares 35,000 15,000 Neto odliv gotovine iz aktivnosti finansiranja Net cash used in financing activities (35,264) (121,800) Efekti kursnih razlika Effect of exchange rate changes 465 (175) Neto povećanje gotovine i gotovinskih ekvivalenata Net increase in cash and cash equivalents 81,605 96,8830 Gotovina i gotovinski ekvivalenti na početku godine Cash and cash equivalents at beginning of year 131,054 34,174 Gotovina i gotovinski ekvivalenti na kraju godine Cash and cash equivalents at end of year , ,054 13

14 14 Godišnji izvještaj 2010

15 Napomene uz finansijske izvještaje Notes to the Financial Statements 15

16 1. OPŠTE INFORMACIJE Crnogorska komercijalna banka A.D. Podgorica (u daljem tekstu: Banka ) je osnovana kao nezavisna banka i registrovana je kod Privrednog suda u Podgorici 15. januara godine. OTP Bank Plc. Budimpešta ima 100% učešća u kapitalu Banke. Banka je registrovana kao akcionarsko društvo. Registarski broj Banke u Centralnom registru Privrednog suda je /019. Banka je od Centralne banke Crne Gore, Rješenjem broj / od 18. februara godine, dobila odobrenje za rad. Banka je kod Komisije za hartije od vrijednosti upisana u Registar emitenata hartija od vrijednosti pod brojem 51 (Rješenje broj 02/3-47/2-01 od 12. jula godine). U skladu sa Zakonom o bankama, Odlukom o osnivanju i Statutom, Banka obavlja poslove primanja depozita i drugih sredstava fizičkih i pravnih lica i odobravanje kredita i drugih plasmana iz tih sredstava, u cjelini ili djelimično, za svoj račun. Pored ovih poslova može da obavlja i sljedeće poslove: izdaje garancije i preuzima druge vanbilansne obaveze; kupuje, prodaje i naplaćuje potraživanja; izdaje, obrađuje i evidentira platne instrumente; platni promet u zemlji i sa inostranstvom; finansijski lizing; trguje u svoje ime i za svoj račun ili za račun komitenta stranim sredstvima plaćanja i finansijskim derivatima; vrši izradu analiza i davanje informacija i savjeta o kreditnoj sposobnosti društava i preduzetnika; depo poslove; usluge čuvanja u sefovima i druge poslove u skladu sa odobrenjem Centralne banke Crne Gore. Sjedište Banke je u Podgorici, Ulica Moskovska bb. Na dan 31. decembra godine, Banku čine centrala u Podgorici i 11 filijala, 9 ekspozitura i 12 šaltera na teritoriji Crne Gore. Članovi Odbora za reviziju Banke su: Ime i prezime Funkcija Péter Krizsanovich Predsjednik Andrea Bacskai Član Andreas Szalay Član Članovi Odbora direktora Banke su: Ime i prezime Funkcija Zsolt Barna Predsjednik Dr. George Bobvos Član Győző Nyitrai Član Dr Szabolcs Korba Član Péter Krizsanovich Član Na dan 31. decembra godine Banka ima 451 zaposlenog radnika (31. decembra godine: 507 zaposlenih). 2. OSNOVE ZA SASTAVLJANJE FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA Ovi finansijski izvještaji su sastavljeni za opštu upotrebu, a u skladu sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Banka takođe priprema finansijske izvještaje u skladu sa lokalnim zakonodavstvom i regulativom koja materijalno značajno odstupa od MSFI. (a) Izjava o usklađenosti finansijskih izvještaja Priloženi finansijski izvještaji Banke sastavljeni su u skladu sa Međunarodnim Standardima Finansijskog Izvještavanja (MSFI) odobrenim od strane Međunarodnog Komiteta za Računovodstvene Standarde. Pripremanje finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI zahtijeva upotrebu određenih računovodstvenih procjena i procjena rukovodstva Banke u procesu primjene računovodstvenih politika Banke. Područja koja zahtijevaju viši stepen procjene ili složenosti ili područja u kojima su pretpostavke i procjene od velikog značaja za finansijske izvještaje, objelodanjena su u napomeni 2(d). Računovodstvene politike u skladu sa MSFI objelodanjene u narednim pasusima su dosljedno primijenjene od strane Banke za sve periode prikazane u priloženim finansijskim izvještajima. (b) Osnove za sastavljanje Finansijski izvještaji sastavljeni su prema principu istorijskog troška, koji je modifikovan revalorizacijom finansijskih sredstava raspoloživih za prodaju i finansijskih sredstava i obaveza (uključujući izvedene finansijske instrumente) po fer vrijednosti kroz dobitak ili gubitak, po principu stalnosti poslovanja. (c) Funkcionalna i izvještajna valuta Priloženi finansijski izvještaji Banke su iskazani u EUR, što je i funkcionalna valuta Banke. Svi finansijski podaci su iskazani u EUR i zaokruženi na najbližu hiljadu. (d) Korišćenje procjenjivanja i pretpostavki Pripremanje finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI zahtijeva upotrebu procjena i pretpostavki koje utiču na efekte primjenjivanja politika, prikazane iznose aktive i pasive, i na prikazane iznose prihoda i rashoda tokom izvještajnog perioda. Procjene i prosuđivanja se donose na osnovu istorijskog iskustva i drugih činilaca, uključujući očekivanja u pogledu budućih događaja za koje se vjeruje da su u okvirima datih okolnosti razumna, gdje rezultati daju dobru osnovu za procjenu knjigovodstvene vrijednosti aktive i pasive koje se ne mogu jasno sagledati iz drugih izvora. Stvarni rezultati se mogu razlikovati od pomenutih procjena. Procjene i prosuđivanja su predmet stalne procjene. Promjene računovodstvenih procjena se priznaju u periodu kada je došlo do izmjene, ako se izmjena odnosi samo na taj period odnosno, ako se izmjena odnosi na tekuće i buduće periode, priznaju se i u tom periodu i u budućim periodima. Posebna područja nesigurnosti procjenjivanja i kritičnih pretpostavki u primjeni računovodstvenih politika koje su od velikog značaja za iznose objelo- 16 Godišnji izvještaj 2010

17 danjene u finansijskim izvještajima, objelodanjena su u napomeni 5. uz finansijske izvještaje. Banka je u sastavljanju ovih finansijskih izvještaja pripremljenih u skladu sa MSFI primjenjivala računovodstvene politike objelodanjene u napomeni 3. (e) Standardi i tumačenja koji su u primjeni u tekućem periodu U trenutku odobrenja priloženih finansijskih izvještaja, objavljeni su sljedeći novi i revidirani standardi i tumačenja koje je Banka usvojila u tekućem periodu: izmjene MSFI 7 Finansijski instrumenti: Objelodanjivanja Izmjene kojima se poboljšavaju objelodanjivanja fer vrijednosti i rizika likvidnosti (revidiran marta godine, na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. januara godine), izmjene MSFI 1 Prva primjena međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja Dodatni izuzeci za lica koja prvi put primjenjuju MSFI- Izmjene koje se odnose na sredstva u industriji nafte i gasa i utvrđivanje da li ugovori sadrže lizing (revidiran jula godine, na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. januara godine), Izmjene različitih standarda i tumačenja rezultat su Projekta godišnjeg kvalitativnog poboljšanja MSFI objavljenog 16. aprila godine (MSFI 5, MSFI 8, MRS 1, MRS 7, MRS 17, MRS 36, MRS 39, IFRIC 16), prvenstveno sa namjerom otklanjanja neusaglašenosti i pojašnjenja formulacija u tekstu (izmjene standarda stupaju na snagu za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. januara godine, a izmjena IFRIC na dan ili nakon 1. jula godine), izmjene MRS 38 Nematerijalna imovina (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. jula godine), izmjene MSFI 2 Plaćanja akcijama : Izmjene kao rezultat Projekta godišnjeg kvalitativnog poboljšanja MSFI (revidiran aprila godine, na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. jula godine) i izmjena koja se odnosi na transakcije plaćanja akcijama grupe zasnovane na gotovini (revidiran juna godine, na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. januara godine), Izmjene IFRIC 9 Ponovna procjena ugrađenih derivata stupa na snagu za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. jula godine i MRS 39 Finansijski instrumenti: Priznavanje i mjerenje Ugrađeni derivati (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 30. juna godine), IFRIC 18 Prenos sredstava sa kupaca (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. jula godine). Usvajanje ovih standarda i tumačenja nije dovelo do izmjena u računovodstvenim politikama Banke. (f) Objavljeni standardi i tumačenja koji još uvijek nisu u primjeni U trenutku odobrenja priloženih finansijskih izvještaja, objavljeni su sljedeći standardi i tumačenja koji su primjenljivi u narednom periodu: Sveobuhvatni okvir za finansijsko izvještavanje godine što predstavlja izmjenu Okvira za pripremanje i prikazivanje finansijskih izvještaja (na snazi od datuma objavljivanja, odnosno od septembra godine), MSFI 9 Finansijski instrumenti (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. januara godine), Dopune MSFI 1 Prva primjena međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja Ograničeno izuzeće od uporednih objelodanjivanja propisanih u okviru MSFI 7 kod lica koja prvi put primjenjuju MSFI (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. jula godine), Dopune MSFI 1 Prva primjena međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja Velika hiperinflacija i uklanjanje fiksnih datuma za lica koja prvi put primjenjuju MSFI (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. jula godine), Dopune MSFI 7 Finansijski instrumenti: objelodanjivanja - Prenos finansijskih sredstava (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. jula godine), Dopune MRS 12 Porezi na dobitak Odloženi porez: povraćaj sredstava koja se nalaze u osnovi (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. januara godine), Dopune MRS 24 Objelodanjivanja o povezanim licima Pojednostavljeni zahtjevi za objelodanjivanjem kod lica pod (značajnom) kontrolom ili uticajem Vlade i pojašnjenje definicije povezanog lica (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. januara godine), Dopune MRS 32 Finansijski instrumenti: prezentacija Računovodstveno obuhvatanje prečeg prava na nove akcije (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. februara godine), Dopune različitih standarda i tumačenja Poboljšanja MSFI (2010) rezultat su Projekta godišnjeg kvalitativnog poboljšanja MSFI objavljenog 6. maja godine (MSFI 1, MSFI 3, MSFI 7, MRS 1, MRS 27, MRS 34, IFRIC 13) prvenstveno sa namjerom otklanjanja neslaganja i pojašnjenja formulacija u tekstu (većina dopuna biće na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. januara godine), Dopune IFRIC 14 MRS 19 - Ograničenje definisanih primanja, minimalni zahtjevi za finansiranjem i njihova interakcija Preplaćeni minimalni zahtjevi za finansiranjem (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. januara godine). IFRIC 19 Namirivanje finansijskih obaveza instrumentima kapitala (na snazi za godišnje periode koji počinju na dan ili nakon 1. jula godine). Rukovodstvo Banke razmatra uticaj navedenih standarda i tumačenja na finansijske izvještaje Banke, kao i datum njihovog stupanja na snagu, i smatra da njihovo usvajanje neće imati materijalno značajne efekte na finansijske izvještaje Banke u periodu njihove početne primjene. 17

18 (g) Osnove konsolidacije Priloženi finansijski izvještaji uključuju samo pojedinačne finansijske izvještaje Banke. Ulaganje u preduzeće Moneta, nad kojim Banka ima efektivnu kontrolu, nije konsolidovano jer rukovodstvo Banke smatra da nije materijalno značajno. U ovim nekonsolidovanim finansijskim izvještajima, ulaganje u povezano preduzeće se računovodstveno evidentira u skladu sa MRS 39, kao ulaganje po pravičnoj vrijednosti kroz izvještaj o ukupnom rezultatu. 3. PREGLED ZNAČAJNIH RAČUNOVODSTVENIH POLITIKA 3.1. Prihodi i rashodi od kamata i naknada Prihodi i rashodi po osnovu kamata se priznaju u izvještaju o ukupnom rezultatu za sve instrumente, prema cijeni amortizacije uz primjenu metode efektivne kamatne stope. Metod efektivne kamatne stope je metod izračunavanja cijene amortizacije finansijskih sredstava ili finansijskih obaveza i alokacije prihoda po osnovu kamate ili rashoda po osnovu kamate na odgovarajuće vremenske periode. Efektivna kamatna stopa je stopa koja diskontuje procijenjena buduća gotovinska plaćanja ili prilive tokom očekivanog vijeka trajanja finansijskog instrumenta ili, tamo gdje je to izvodljivo, kraćeg perioda na sadašnju vrijednost finansijskih sredstava ili finansijskih obaveza. Pri izračunavanju efektivne kamatne stope, Banka procjenjuje gotovinske tokove razmatrajući sve ugovorene uslove finansijskih instrumenata (npr. opcije avansnih plaćanja) ali ne razmatra buduće gubitke po osnovu kreditnog rizika. Kalkulacije uključuju sve naknade i provizije plaćene ili primljene između ugovorenih strana koje su integralni dio efektivne kamatne stope, troškova transakcije i svih drugih premija ili popusta. Kada se vrijednost nekog finansijskog sredstva ili grupe sličnih finansijskih sredstava obezvrijedi kao posljedica gubitka usljed umanjenja vrijednosti, prihod po osnovu kamate se priznaje u izvještaju o ukupnom rezultatu uz korišćenje kamatne stope korišćene za diskontovanje budućih tokova gotovine za svrhu izračunavanja gubitka po osnovu umanjenja vrijednosti. Prihodi od naknada i provizija se uglavnom evidentiraju prema načelu nastanka poslovne promjene u periodu kada su usluge izvršene. Naknade za neiskorišćene kreditne linije se razgraničavaju (zajedno sa povezanim direktnim troškovima) i priznaju kao korekcija efektivne kamatne stope za kredit Preračunavanje deviznih iznosa Poslovne promjene nastale u stranoj valuti su preračunate u EUR po srednjem kursu utvrđenom na međubankarskom tržištu deviza, koji je važio na dan poslovne promjene. Sredstva i obaveze iskazane u stranoj valuti na dan izvještaja o finansijskom položaju, preračunati su u EUR po srednjem kursu utvrđenom na međubankarskom tržištu deviza koji je važio na taj dan. Neto pozitivne ili negativne kursne razlike nastale prilikom poslovnih transakcija u stranoj valuti i prilikom preračuna pozicija izvještaja o finansijskom položaju iskazanih u stranoj valuti knjižene su u korist ili na teret izvještaja o ukupnom rezultatu, kao dobici ili gubici po osnovu kursnih razlika. Preuzete i potencijalne obaveze u stranoj valuti preračunate su u EUR po srednjem kursu utvrđenom na međubankarskom tržištu deviza koji je važio na taj dan Lizing Lizing Banke je klasifikovan kao operativni lizing. Plaćanja po osnovu ugovora o operativnom lizingu priznaju se ravnomjerno kao trošak tokom perioda trajanja lizinga Porezi i doprinosi Porez na dobit Tekući porez na dobit Porez na dobit se obračunava i plaća u skladu sa Zakonom o porezu na dobit pravnih lica Član 28 ( Sl. list CG, br. 40/08). Stopa poreza na dobit je proporcionalna i iznosi 9% od poreske osnovice. Oporeziva dobit se utvrđuje na osnovu dobiti Banke iskazane u izvještaju o ukupnom rezultatu uz usklađivanje prihoda i rashoda u skladu sa odredbama Zakona o porezu na dobit pravnih lica (članovi 8 i 9 za usklađivanje prihoda i članovi 10 do 20 za usklađivanje rashoda). Poreski propisi Crne Gore ne predviđaju da se poreski gubici iz tekućeg perioda mogu koristiti kao osnova za povraćaj poreza plaćenog u prethodnim periodima. Međutim, gubici iz tekućeg perioda iskazani u poreskom bilansu mogu se koristiti za umanjenje poreske osnovice budućih obračunskih perioda, ali ne duže od pet godina. Odloženi porez na dobit Odloženi porez na dobit se obračunava korišćenjem metode utvrđivanja obaveza prema izvještaju o finansijskom položaju, za privremene razlike proizašle iz razlike između poreske osnove potraživanja i obaveza i njihove knjigovodstvene vrijednosti. Važeće poreske stope na datum izvještaja o finansijskom položaju se koriste za utvrđivanje razgraničenog iznosa poreza na dobit. Odložene poreske obaveze se priznaju za sve oporezive privremene razlike. Odložena poreska sredstva se priznaju za sve odbitne privremene razlike i poreske gubitke i kredite, koji se mogu prenositi u naredne fiskalne periode, do stepena do kojeg će vjerovatno postojati oporeziva dobit od koje se odložena poreska sredstva mogu iskoristiti Gotovina i gotovinski ekvivalenti Za potrebe izvještaja o tokovima gotovine, pod gotovinom i gotovinskim ekvivalentima se priznaju sva sredstva sa rokom dospijeća kraćim od tri mjeseca, i to: gotovina i slobodno raspoloživa sredstva kod Centralne banke Crne Gore i drugih banaka Finansijska sredstva Banka je finansijska sredstva klasifikovala u sljedeće kategorije: zajmovi i potraživanja, hartije od vrijed- 18 Godišnji izvještaj 2010

19 nosti koje se drže do dospijeća, hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju i hartije od vrijednosti po pravičnoj vrijednosti kroz izvještaj o ukupnom rezultatu. Rukovodstvo vrši klasifikaciju svojih ulaganja u momentu inicijalnog priznavanja. (a) Zajmovi i potraživanja Zajmovi i potraživanja predstavljaju nederivatna finansijska sredstva sa fiksnim i odredivim isplatama, koja nisu kotirana na aktivnom tržištu. Oni nastaju kada banka obezbijedi novčana sredstva, robu ili usluge dužniku direktno bez namjere da trguje potraživanjem. (b) Hartije od vrijednosti koje se drže do roka dospijeća Ulaganja koja se drže do dospijeća predstavljaju nederivatna finansijska sredstva sa fiksnim i odredivim isplatama i fiksnim dospijećem, i za koja rukovodstvo Banke ima pozitivnu namjeru i sposobnosti da ih drži do roka dospijeća. Ukoliko Banka prodaje više od beznačajnog iznosa investicije koja se drži do dospjieća, čitava kategorija ulaganja se obilježava i reklasifikuje kao raspoloživa za prodaju. (c) Ulaganja raspoloživa za prodaju Ulaganja raspoloživa za prodaju predstavljaju ulaganja za koja postoji namjera držanja u posjedu tokom neodređenog vremenskog perioda, a koja se mogu prodati u slučaju potrebe za likvidnim sredstvima, a u slučaju promjene kamatnih stopa, deviznog kursa ili vrijednosti kapitala. (d) Ulaganja po pravičnoj vrijednosti kroz bilans uspjeha Ova kategorija obuhvata dvije podkategorije: finansijska sredstva kojima se trguje i finansijska sredstva koja Banka prilikom početnog priznavanja klasifikuje po fer vrijednosti kroz bilans uspjeha. Finansijsko sredstvo je ono sredstvo koje je pribavljeno prvenstveno radi ostvarivanja dobitka na osnovu kratkoročnih kolebanja cijena i marži ili su dio portfolia kojima se zajedno upravlja i za koje postoje dokazi o nedavnom stvarnom trendu ostvarivanja profita na kratak rok. Banka svrstava određena finansijska sredstva prilikom početnog priznavanja po fer vrijednosti kroz bilans uspjeha (opcija fer vrijednosti). Ova klasifikacija se kasnije ne može mijenjati. Finansijska sredstva koja su prilikom početnog priznavanja klasifikovana po fer vrijednosti u bilansu uspjeha sastoje se od akcija privrednih lica. Finansijska sredstva na koja se primjenjuje opcija fer vrijednosti vode se u izvještaju o finansijskom položaju kao Finansijska sredstva po fer vrijednosti u bilansu uspjeha. Dobici i gubici nastali promjenom fer vrijednosti finansijskih sredstava klasifikovanih po fer vrijednosti u bilansu uspjeha priznaju se na poziciji Neto dobici po osnovu finansijskih instrumenata koji se vode po fer vrijednosti u bilansu uspjeha. (i) Inicijalno priznavanje i naknadno vrednovanje finansijskih sredstava Kupovina i prodaja finansijskih sredstava koja se drže do dospijeća i finansijskih ulaganja raspoloživih za prodaju, priznaju se na dan transakcije a to je dan kada se Banka obavezala da će kupiti ili prodati sredstvo. Krediti se priznaju u trenutku kada se gotovinska sredstva plasiraju korisnicima kredita. Finansijska sredstva su inicijalno priznata po fer vrijednosti, uvećana za troškove transakcija za sva finansijska sredstva koja se ne evidentiraju po fer vrijednosti kroz dobitak ili gubitak. Finansijska sredstva raspoloživa za prodaju se naknadno vrednuju po fer vrijednosti. Zajmovi i potraživanja, kao i ulaganja koja se drže do dospijeća, evidentiraju se po amortizovanoj vrijednosti korišćenjem metode efektivne kamatne stope. Dobici i gubici koji proizilaze iz promjena fer vrijednosti finansijskih sredstava raspoloživih za prodaju priznaju se direktno u okviru kapitala, sve dok se finansijsko sredstvo ne proda ili ne obezvrijedi kada se kumulativna dobit/gubitak prethodno priznata u okviru kapitala priznaje u izvještaju o ukupnom rezultatu. Međutim, kamata koja se obračunava korišćenjem metode amortizacione cijene priznaje se u izvještaju o ukupnom rezultatu. Dividende po osnovu hartija od vrijednosti raspoloživih za prodaju priznaju se u izvještaju o ukupnom rezultatu onda kada subjekat stekne pravo na uplatu. Fer vrijednosti hartija od vrijednosti kotiranih na aktivnim tržištima zasnivaju se na cijenama ponude. Ukoliko tržište nekog finansijskog sredstva (i za hartije od vrijednosti koje se ne kotiraju na berzi) nije aktivno, Banka utvrđuje fer vrijednost primjenom tehnika procjenjivanja. Tehnike procjene obuhvataju korišćenje posljednjih nezavisnih tržišnih transakcija između upoznatih voljnih strana, analizu diskontovanih novčanih tokova i druge tehnike procjenjivanja koje koriste obično učesnici na tržištu. (e) Umanjenje vrijednosti finansijskih sredstava (i) Sredstva koja se vrednuju po amortizacionoj cijeni Na dan izvještaja o finansijskom položaju Banka procjenjuje da li postoji bilo kakav objektivni dokaz da je došlo do umanjenja vrijednosti finansijskog sredstva ili grupe finansijskih sredstava. Finansijsko sredstvo ili grupa finansijskih sredstava je obezvrijeđena ili su pretrpljeni gubici zbog umanjenja vrijednosti, ako i samo ako postoji objektivni dokaz umanjenja vrijednosti kao rezultat događaja koji se odigrao posle prvobitnog priznavanja sredstava (nastanak gubitka), i taj nastanak gubitka ima uticaja na procijenjene buduće tokove gotovine od finansijskog sredstva ili grupe sredstava. Objektivni dokaz da je došlo do umanjenja vrijednosti finansijskog sredstva ili grupe finansijskih sredstava obuhvata podatke koje imalac sredstva može da primijeti o nastanku gubitka kao što su: 1. Značajne finansijske teškoće dužnika, 2. Kršenje ugovora, kao što je nemogućnost plaćanja kamate ili glavnice, 3. Garancije izdate od strane zajmodavca zajmoprimcu usljed ekonomskih ili pravnih razloga zbog finansijske teškoće zajmoprimca, povlastice koje zajmoprimac ne bi uzimao u obzir u nekim drugim okolnostima, 4. Visoka vjerovatnoća bankrotstva ili druge finansijske reorganizacije zajmodavca, 5. Nestanak aktivnog tržišta za to finansijsko sredstvo zbog finansijskih teškoća, 6. Objektivni podaci koji pokazuju da postoji mjerljivo smanjenje budućih tokova gotovine od grupe finansijskih sredstava nakon početnog priznavanja tih sredstava, mada smanjenje ne može još uvijek da se utvrdi kod pojedinih finansijskih sredstava u grupi, uključujući: 19

20 - štetne promjene moći zajmoprimca u grupi, ili - nacionalne ili lokalne ekonomske uslove koji su u vezi sa izmirivanjem obaveza u grupi. Banka prvo procjenjuje da li postoje objektivni dokazi o umanjenju vrijednosti: pojedinačno za finansijska sredstva koja su pojedinačno značajna, i pojedinačno ili zajednički za finansijska sredstva koja nisu pojedinačno značajna. Ako Banka odredi da ne postoji objektivni dokaz umanjenja vrijednosti za finansijsko sredstvo koje se pojedinačno procjenjuje, bilo da je značajno ili ne, ona obuhvata sredstvo u grupi finansijskih sredstava sa sličnim karakteristikama kreditnog rizika i zajednički ih procjenjuje zbog umanjenja vrijednosti. Sredstva koja se pojedinačno procjenjuju zbog umanjenja vrijednosti i za koja je gubitak od umanjenja vrijednosti priznat ili nastavlja da se priznaje, ne uključuju se u zajedničku procjenu o umanjenju vrijednosti. Ukoliko postoji objektivni dokaz da je gubitak po osnovu umanjenja vrijednosti zajmova i potraživanja nastao, iznos gubitka se odmjerava razlikom između knjigovodstvene vrijednosti i sadašnje vrijednosti procijenjenih budućih tokova gotovine (isključujući buduće kreditne gubitke koji nisu nastali) diskontovane po ugovorenoj efektivnoj kamatnoj stopi. Knjigovodstvena vrijednost sredstava se umanjuje korišćenjem računa ispravke vrijednosti i iznos gubitka se prikazuje u izvještaju o ukupnom rezultatu. Ako je u pitanju zajam sa promjenljivom kamatnom stopom, diskontna stopa za odmjeravanje svakog gubitka po osnovu umanjenja vrijednosti biće aktuelna kamatna stopa koja je određena ugovorom. Izračunavanje sadašnje vrijednosti procijenjenih budućih tokova gotovine obezbijeđenog finansijskog sredstva odražava novčane tokove koji mogu biti rezultat preuzimanja kolaterala umanjene za troškove pribavljanja i prodaje kolaterala, bez obzira na to da li je preuzimanje kolaterala vjerovatno ili ne. U svrhe zajedničke procjene umanjenja vrijednosti, finansijska sredstva se grupišu na osnovu sličnih karakteristika kreditnog rizika. Te karakteristike su relevantne za procjenjivanje budućih tokova gotovine za grupe takvih sredstava time što ukazuju na sposobnost dužnika da isplati sve iznose i dugovanja koji su dospjeli u skladu sa uslovima ugovora za sredstva koja se procjenjuju. Budući novčani tokovi u grupi finansijskih sredstava koji se zajednički procjenjuju, procjenjuju se na osnovu ugovorenih novčanih tokova i na osnovu prethodnih iskustava u vezi sa gubitkom za sredstva sa karakteristikama kreditnog rizika koja su slična onima u grupi. Iskustvo prethodnih gubitaka se prilagođava na osnovu aktuelnih vidljivih podataka da bi se odrazili uticaji aktuelnih uslova koji nisu uticali na period na kome se zasniva iskustvo prethodnih gubitaka, i da bi se uklonili uticaji uslova iz prethodnih perioda koji ne postoje u sadašnjosti. Procjene promjena budućih tokova gotovine trebalo bi da odražavaju i da budu direktno povezani sa promjenama u podacima koji su za njih vezani od perioda do perioda. Ova metodologija i pretpostavke koje se koriste za procjenu budućih tokova gotovine se redovno analiziraju od strane Banke radi smanjenja razlike između procijenjenog i stvarno nastalog gubitka. Kada je zajam nenaplativ, on se otpisuje na bazi odgovarajućih rezervi za umanjenje vrijednosti potraživanja po osnovu zajmova. Takvi zajmovi se otpisuju nakon svih neophodnih procedura po utvrđivanju iznosa gubitka. Naknadna naplata prethodno ispravljenih potraživanja smanjuje iznos rezervisanja za umanjenje vrijednosti i priznaje se u izvještaju o ukupnom rezultatu. Ako se, u narednom periodu, iznos gubitka po osnovu umanjenja vrijednosti smanji i ako se to smanjenje može objektivno dovesti u vezu sa događajem koji je nastao poslije priznavanja umanjenja vrijednosti, prethodno priznati gubitak po osnovu umanjenja vrijednosti umanjuje račun ispravke vrijednosti. (ii) Finansijska sredstva vrednovana po fer vrijednosti Na kraju svakog obračunskog perioda, na dan izvještavanja, Banka procjenjuje da li postoje objektivni dokazi da je došlo do umanjenja vrijednosti finansijskog sredstva ili grupe finansijskih sredstava. U slučaju da postoje objektivni dokazi da je došlo do umanjenja vrijednosti finansijskih instrumenata raspoloživih za prodaju, značajan ili produženi pad vrijednosti finansijskih instrumenata ispod nabavne vrijednosti, uzima se u obzir pri utvrđivanju mogućeg umanjenja vrijednosti sredstava. Ako postoji takav dokaz za finansijske instrumente raspoložive za prodaju, tada se akumulirani gubitak kao razlika između cijene akvizicije i tekuće fer vrijednosti, umanjen za bilo koja umanjenja vrijednosti finansijskog sredstva prethodno priznata kao dobitak ili gubitak, uklanja iz kapitala i priznaje u izvještaju o ukupnom rezultatu. Ako se u narednom periodu fer vrijednost dužničkog instrumenta klasifikovanog kao ono koje je raspoloživo za prodaju poveća, i ako se to povećanje može objektivno dovesti u vezu sa događajem koji se odigrao poslije gubitka zbog umanjenja vrijednosti i koji je priznat u neto dobitku ili gubitku, gubitak zbog umanjenja vrijednosti se ukida, sa iznosom ukidanja priznatim kao neto dobitak ili gubitak u izvještaju o ukupnom rezultatu. (f) Obaveze po kreditima Obaveze po kreditima se inicijalno priznaju po fer vrijednosti umanjenoj za nastale troškove transakcije. Obaveze za kredite se naknadno iskazuju po amortizovanoj cijeni; sve razlike između ostvarenog priliva (umanjenog za troškove transakcije) i vrijednosti otplata, priznaju se u izvještaju o ukupnom rezultatu u periodu korišćenja kredita primjenom metode efektivne kamatne stope Nematerijalna ulaganja Nematerijalna ulaganja su iskazana po nabavnoj vrijednosti, umanjenoj za ispravku vrijednosti. Troškovi održavanja softvera priznaju se u periodu nastanka. Troškovi koji se direktno odnose na jedinstvene softverske programe koji su pod kontrolom Banke i koji će vjerovatno proizvesti ekonomske koristi koje su veće nego što su troškovi, a u periodu dužem od godinu dana, priznaju se kao nematerijalna ulaganja. Troškovi obuhvataju troškove eksterne kompanije angažovane na razvoju softvera. Troškovi amortizacije nematerijalnih ulaganja se otpisuju u toku njihovog procijenjenog korisnog vijeka trajanja, a koji nije promijenjen u odnosu na prethodnu godinu, na način kao što slijedi: 20 Godišnji izvještaj 2010

21 Nematerijalna ulaganja Korisni vijek trajanja (godina) Licenca 8 Softver 8 Nije bilo promjena korisnog vijeka trajanja nematerijalnih ulaganja u odnosu na prethodnu godinu Nekretnine, postrojenja i oprema Nekretnine, postrojenja i oprema iskazuju se po nabavnoj vrijednosti, umanjenoj za ispravku vrijednosti. Nabavna vrijednost obuhvata trošak koji se direktno pripisuje kupovini sredstava. Amortizacija nekretnina, postrojenja i opreme se obračunava primjenom proporcionalne metode kako bi se njihov trošak rasporedio na njihovu rezidualnu vrijednost tokom predviđenog korisnog vijeka trajanja sredstva, a koji nije promijenjen u odnosu na prethodnu godinu, kao što slijedi: Glavne kategorije nekretnina, postrojenja i opreme Korisni vijek trajanja (godina) Građevinski objekti 50 Renoviranje iznajmljenih prostora 7 Računari i prateća oprema 8 Namještaj i oprema 4-10 Motorna vozila 8 Radovi u toku su evidentirani po nabavnoj vrijednosti. Amortizacija ove imovine i ostalih nekretnina počinje od trenutka njihove funkcionalne upotrebe. Nije bilo promjena korisnog vijeka trajanja nekretnina, postrojenja i opreme u odnosu na prethodnu godinu Rezervisanja Rezervisanja se priznaju kada Banka ima važeću zakonsku ili izvedenu obavezu koja je rezultat prošlih događaja, kada postoji velika vjerovatnoća da će za podmirenje obaveze biti potreban odliv sredstava i kada je iznos obaveza pouzdano procijenjen Naknade zaposlenima Doprinosi kojima se obezbjeđuje socijalna sigurnost zaposlenih U skladu sa propisima koji se primjenjuju u Crnoj Gori, Banka je u obavezi da plaća doprinose državnim fondovima kojima se obezbjeđuje socijalna sigurnost zaposlenih. Ove obaveze uključuju doprinose za zaposlene na teret poslodavca u iznosima obračunatim po stopama propisanim relevantnim zakonskim propisima. Banka je, takođe, obavezna da od bruto plata zaposlenih obustavi doprinose i da ih, u ime zaposlenih, uplati tim fondovima. Doprinosi na teret poslodavca i doprinosi na teret zaposlenog se evidentiraju na teret rashoda perioda na koji se odnose. Obaveze po osnovu otpremnina ili drugih dugoročnih naknada zaposlenima U skladu sa Kolektivnim ugovorom, Banka je u obavezi da prilikom odlaska u penziju zaposlenom isplati otpremninu u visini 12 prosječnih neto zarada zaposlenih u Banci koja važi u mjesecu u kojem se vrši isplata. Istovremeno, zaposlenom se povodom 10, 20 i 30 godina rada u Banci isplaćuje jubilarna nagrada. U finansijskim izvještajima Banke na dan 31. decembra godine, izvršeno je rezervisanje, obračunato od strane nezavisnog ovlašćenog aktuara, po osnovu procijenjene sadašnje vrijednosti sredstava za otpremnine za odlazak u penziju i jubilarne nagrade zaposlenima nakon ispunjenih uslova Ispravka vrijednosti materijalne i nematerijalne imovine Na dan izvještaja o finansijskom položaju, rukovodstvo Banke analizira vrijednosti po kojima je prikazana nematerijalna i materijalna imovina Banke. Ukoliko postoji indikacija da je neko sredstvo obezvrijeđeno, nadoknadiv iznos te imovine se procjenjuje kako bi se utvrdio iznos obezvrijeđenja. Ukoliko je nadoknadivi iznos nekog sredstva procijenjen kao niži od vrijednosti po kojoj je to sredstvo prikazano, postojeća vrijednost tog sredstva se umanjuje do visine nadoknadive vrijednosti. Gubitak po osnovu obezvrijeđenja vrijednosti imovine priznaje se kao rashod tekućeg perioda i iskazuje se u okviru ostalih poslovnih rashoda. Ako naknadno dođe do situacije da gubitak zbog obezvrijeđenja priznat u ranijim godinama ne postoji ili se smanjio, vrijednost sredstva se povećava do revidirane procjene o njegovoj naknadivoj vrijednosti, ali tako da povećana vrijednost po kojoj se sredstvo vodi ne bude veća od vrijednosti po kojoj bi se sredstvo vodilo da nije bio u prethodnim godinama priznat utvrđeni gubitak zbog obezvrjeđivanja sredstava. 4. FINANSIJSKI INSTRUMENTI 4.1. Upravljanje rizicima Banka je u svome poslovanju izložena različitim rizicima od kojih su najznačajniji: kreditni rizik, tržišni rizik, rizik likvidnosti i operativni rizik. Procedure za upravljanje rizicima su dizajnirane da identifikuju i analiziraju rizike, da definišu odgovarajuće limite i kontrole za upravljanje rizicima, kao i da prate izloženost Banke pojedinim rizicima. Procedure za upravljanje rizicima su predmet redovne kontrole u cilju adekvatnog odgovora na nastale promjene na tržištu, proizvodima i uslugama. Sektor za upravljanje rizicima je odgovoran za praćenje izloženosti Banke pojedinim rizicima i usaglašenost sa procedurama za upravljanje rizicima i definisanim limitima o čemu se mjesečno izvještava Odbor direktora. Pored toga, praćenje izloženo- 21

22 sti Banke pojedinim rizicima je u nadležnosti Komiteta za nadzor i Komiteta za upravljanje kreditnim rizikom Kreditni rizik Banka je izložena kreditnom riziku koji predstavlja rizik da dužnici neće biti u mogućnosti da dugovanja prema Banci izmire u potpunosti i na vrijeme. Banka vrši rezervisanja za gubitke po osnovu umanjenja vrijednosti, a koji se odnose na gubitke nastale na dan izvještaja o finansijskom položaju. Značajne promjene u privredi, odnosno stanju pojedinih privrednih grana koje čine osnov kreditnog portfolia Banke, mogle bi dovesti do gubitaka koji se razlikuju od gubitaka po osnovu kojih je izvršeno rezervisanje na dan izvještaja o finansijskom položaju. Stoga rukovodstvo Banke oprezno upravlja izloženošću kreditnom riziku Upravljanje kreditnim rizikom Izloženost kreditnom riziku ispoljava se kao rizik finansijskog gubitka koji nastaje kao posljedica nemogućnosti dužnika da ispuni sve ugovorene obaveze prema Banci. Banka upravlja preuzetim kreditnim rizikom tako što određuje limite u odnosu na velike kredite, pojedinačne korisnike kredita i povezana lica. Pomenuti rizici se kontinuirano prate i predmet su kontrole koja se vrši jednom godišnje ili češće. Svi krediti iznad propisanog limita treba da budu odobreni od strane Komiteta za upravljanje kreditnim rizikom. U skladu sa limitima propisanim od strane Centralne banke Crne Gore, granska koncentracija kredita je predmet kontinuiranog praćenja. Izloženost riziku po pojedinačnim zajmoprimaocima, uključujući druge banke i brokerska preduzeća, dalje se ograničava tako što se utvrđuje podlimit u odnosu na bilansnu i vanbilansnu izloženost. Stvarna izloženost u odnosu na utvrđene limite se redovno prati. Upravljanje izloženošću kreditnom riziku vrši se redovnom analizom sposobnosti korisnika kredita i potencijalnih korisnika kredita da otplaćuju obaveze po osnovu kamate i glavnice. sredstva ili grupe finansijskih sredstava, u skladu sa zahtjevima MRS 39. Objektivni dokaz da je došlo do umanjenja vrijednosti finansijskog sredstva ili grupe finansijskih sredstava obuhvata podatke koje imalac sredstva može da primijeti o nastanku gubitka kao što su: značajne finansijske teškoće zajmoprimca; kršenje ugovora, kao što je nemogućnost plaćanja kamate ili glavnice; garancije izdate od strane zajmodavca zajmoprimcu usljed ekonomskih ili pravnih razloga zbog finansijske teškoće zajmoprimca, povlastice koje zajmoprimac ne bi uzimao u obzir u nekim drugim okolnostima; visoka vjerovatnoća bankrotstva ili druge finansijske reorganizacije zajmoprimca; nestanak aktivnog tržišta za to finansijsko sredstvo zbog finansijskih teškoća; objektivni podaci koji pokazuju da postoji mjerljivo smanjenje budućih tokova gotovine od grupe finansijskih sredstava nakon početnog priznavanja tih sredstava, mada smanjenje ne može još uvjek da se utvrdi kod pojedinih finansijskih sredstava u grupi, uključujući: - štetne promjene kreditne moći zajmoprimca u grupi, ili - nacionalne ili lokalne ekonomske uslove koji su u vezi sa izmirivanjem obaveza u grupi. U skladu sa usvojenom procedurom Banka procjenjuje da li postoje objektivni dokazi o umanjenju vrijednosti pojedinačno za finansijska sredstva koja su pojedinačno značajna. Izračunavanje sadašnje vrijednosti procijenjenih budućih tokova gotovine obezbijeđenog finansijskog sredstva odražava novčane tokove koji mogu biti rezultat isključivanja umanjena za troškove pribavljanja i prodaje kolaterala, bez obzira na to da li je isključenje vjerovatno ili ne. U svrhe zajedničke procjene umanjenja vrijednosti, finansijska sredstva koja nisu pojedinačno značajna se grupišu na osnovu sličnih karakteristika kreditnog rizika. Preuzete i potencijalne obaveze po osnovu kredita Primarna svrha ovih instrumenta je da se obezbijedi da sredstva budu dostupna klijentu u skladu sa zahtjevima. Garancije i aktivirani akreditivi predstavljaju neopozive garancije Banke da će izvršiti plaćanje u slučaju da klijent ne može da ispuni svoje obaveze prema trećim stranama, i stoga nose isti kreditni rizik kao i krediti. Dokumentarni i komercijalni akreditivi koji predstavljaju pismenu izjavu o obavezi Banke preuzetoj u ime klijenta, a kojom se trećem licu daje ovlašćenje da kod Banke vuče mjenice do iznosa dogovorenog posebnim uslovima su obezbijeđeni osnovnom isporukom robe na koju se odnose, te stoga, nose manji rizik nego direktna pozajmica Rezervisanja za gubitke po osnovu umanjenja vrijednosti u skladu sa MRS 39 Na dan izvještaja o finansijskom položaju Banka procjenjuje da li postoji bilo kakav objektivni dokaz da je došlo do umanjenja vrijednosti finansijskog 22 Godišnji izvještaj 2010

23 U procesu klasifikacije sredstava izloženih kreditnom riziku, Banka primjenjuje sljedeće klasifikacione kategorije: Kreditna kategorija Dobra aktiva Aktiva sa posebnom napomenom Substandardna aktiva Kriterijum Ova kategorija uključuje svu imovinu procijenjenu kao naplativu u potpunosti po osnovu ugovorenih uslova. Ova kategorija uključuje onu imovinu koja je najvjerovatnije naplativa, ali zahtijeva posebnu pažnju, budući da potencijalni rizik, ukoliko nije dovoljno ispraćen, može umanjiti naplativost ovih potraživanja. Ova kategorija uključuje onu imovinu usljed koje vrlo lako može nastati gubitak, imajući u vidu jasno definisane nedostatke koji će tu naplatu dovesti u rizik Maksimalna izloženost kreditnom riziku po bilansnim i vanbilansnim stavkama Bilansne stavke Krediti i avansi bankama 139,803 89,494 Krediti i avansi klijentima 422, ,014 Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Finansijska sredstva po pravičnoj vrijednosti kroz bilans uspjeha 1,523 1,047 Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća 18,294 15,299 Ostala sredstva 6,492 17, , ,441 Vanbilansne stavke Finansijske garancije 19,237 36,820 Činidbene garancije 15,369 31,232 Nepokriveni akreditivi 785 1,487 Nepovučene kreditne linije 36,765 46,320 72, ,859 Ukupna izloženost kreditnom riziku 661, ,300 Izloženost kreditnom riziku se djelimično kontroliše pribavljanjem instrumenata obezbjeđenja i garancija pravnih i fizičkih lica. Pored toga, sva fizička lica su u obavezi da svoju mjesečnu zaradu primaju preko tekućeg računa kod Banke, u cilju smanjenja kreditnog rizika. Tipovi instrumenata obezbjeđenja su: depoziti; pravo zaloge na industrijskim mašinama, hartijama od vrijednosti, zalihama i vozilima; hipoteke na nepokretnostima i fiducijarni prenos vlasništva; mjenice; ovlašćenja; administrativne zabrane; žiranti i polise osiguranja. 23

24 Krediti i avansi Krediti i avansi su prikazani u narednim tabelama: Neobezvrijeđeni nedospjeli Neobezvrijeđeni dospjeli Pojedinačno procijenjeni Ukupno, bruto Pojedinačna ispravka vrijednosti Grupna ispravka vrijednosti Ukupna ispravka vrijednosti Ukupno, neto Stambeni krediti 112,065 1,441 3, , ,777 7, ,329 Prekoračenje po tekućim računima 7,002 1,314-8,316-2,289 2,289 6,027 Potrošački kredit 39,262 2,318 5,850 47, ,642 4,440 42,989 Kreditne kartice 10,294 3,587 1,119 15, ,378 2,606 12,395 Namjenski krediti 4,775 1,276-6, ,424 Ostali krediti fizičkim licima, pokriveni hipotekom 13, ,354 15, ,481 13,733 Ostali krediti Krediti malim preduzećima 43,428 7,197 62, ,017 15,041 9,231 24,272 88,745 Krediti srednjim i velikim preduzećima 6,190 3, , ,400 29,593 4,053 33, ,753 Krediti Vladi i opštinama ,062 10, ,777 Krediti finansijskim institucijama ,995 21, , ,543 47,931 29,910 77, ,702 Krediti i avansi bankama 139, , , ,798 21, , ,346 47,931 29,910 77, , Neobezvrijeđeni nedospjeli Neobezvrijeđeni dospjeli Pojedinačno procijenjeni Ukupno, bruto Pojedinačna ispravka vrijednosti Grupna ispravka vrijednosti Ukupna ispravka vrijednosti Ukupno, neto Stambeni krediti 133,555 1, ,009-3,836 3, ,173 Prekoračenje po tekućim računima 10,659 1,298-11, ,366 Potrošački kredit 57,203 1,788-58,991-2,154 2,154 56,837 Kreditne kartice 9, , ,710 Namjenski krediti 9, , ,376 Ostali krediti fizičkim licima, pokriveni 17, , ,687 hipotekom Ostali krediti Krediti malim preduzećima 129,534 15,096 32, ,508 8,713 8,628 17, ,167 Krediti srednjim i velikim preduzećima 65,361 22, , ,083 7,524 4,908 12, ,651 Krediti Vladi i opštinama 9,260 1,079 26,846 37, ,306 Krediti finansijskim institucijama ,481 45, , ,342 16,443 21,880 38, ,014 Krediti i avansi bankama 89, , , ,970 45, , ,831 16,443 21,880 38, ,508 Krediti i avansi koji nisu ni dospjeli niti obezvrijeđeni u i godini su svi svrstani u dobru aktivu. 24 Godišnji izvještaj 2010

25 a) Dospjeli ali pojedinačno neobezvrijeđeni krediti i avansi Do 30 dana kašnjenje Od 31 do 60 dana kašnjenje Od 61 do 90 dana kašnjenje Od 91 do 180 dana kašnjenje Od 181 do 365 dana kašnjenje Od 1 do 5 godina kašnjenje Preko 5 godina kašnjenje Ukupno Stambeni krediti ,441 Prekoračenja po tekućim računima ,314 Potrošački krediti , ,318 Kreditne kartice , ,588 Namjenski krediti ,275 Ostali krediti fizičkim licima, pokriveni hipotekom Ostali krediti Krediti mikro i malim preduzećima ,207 3, ,197 Krediti srednjim i velikim preduzećima ,120-3,695 Krediti Vladi i opštinama Krediti finansijskim institucijama , ,082 13, , Do 30 dana kašnjenje Od 31 do 60 dana kašnjenje Od 61 do 90 dana kašnjenje Od 91 do 180 dana kašnjenje Od 180 do 365 dana kašnjenje Od 1 do 5 godina kašnjenje Preko 5 godina kašnjenje Ukupno Stambeni krediti ,454 Prekoračenja po tekućim računima 1, ,298 Potrošački krediti ,788 Kreditne kartice Namjenski krediti Ostali krediti fizičkim licima, pokriveni hipotekom Ostali krediti Krediti mikro i malim preduzećima 4,119 3, ,282 4,628 1, ,096 Krediti srednjim i velikim preduzećima 2,421 9, ,837 7, ,882 Krediti Vladi i opštinama ,079 Krediti finansijskim institucijama ,629 13,473 1,538 4,067 13,555 3, ,294 25

26 b) Fer vrijednost sredstava obezbjeđenja Depoziti 10,333 52,818 Hartije od vrijednosti 1,361 1,967 Zaloga 6,001 10,390 Hipoteke 364, ,386 Ukupno 382, ,561 Dospjeli ali individualno neobezvrijeđeni Depoziti 3,784 28,931 Zaloga 3,658 - Hipoteke 203, ,161 Hartije od vrijednosti 1, Ukupno 212, ,378 Individualno obezvrijeđeni Depoziti 6,549 23,887 Zaloga 2,343 10,390 Hipoteke 160, ,225 Hartije od vrijednosti 72 1,681 Ukupno 169, ,183 Banka kao predmet hipoteke uzima nepokretnosti čija vrijednost, po procjeni ovlašćenih procjenitelja, mora biti veća minimum 50% od iznosa plasmana. Nekretnine koje se uzimaju kao kolateral su stambeni prostori, porodične stambene zgrade, poslovni objekti, poslovni prostori i zemljište zavisno od lokacije i njegove buduće namjene. Prilikom uzimanja zaloga nad hartijama od vrijednosti, Banka dnevno prati cijenu hartija od vrijednosti koje su uzete kao sredstvo obezbjeđenja. Tržišna vrijednost zaloge mora biti 50% veća od vrijednosti plasmana. c) Restruktuirani krediti i avansi Banka je zajmoprimcu restruktuirala kredit ako je, zbog pogoršanja dužnikove kreditne sposobnosti: a. produžila rok otplate za glavnicu ili kamatu, b. smanjila kamatnu stopu na odobreni kredit, c. smanjila iznos duga, glavnice ili kamate ili d. napravila druge slične pogodnosti koje olakšavaju finansijsku poziciju zajmoprimca. Prilikom restruktuiranja kredita Banka vrši finansijsku analizu zajmoprimca i procjenjuje mogućnosti zajmoprimca, nakon restruktuiranja kredita, da ostvari novčane tokove koji će biti dovoljni za otplatu glavnice i kamate kredita. Banka je restruktuirala u toku godine kredite u iznosu od 123,746 hiljada EUR (2009. godine: 64,243 hiljade EUR). d) Stečena sredstva obezbjeđenja Na dan 31. decembra godine, Banka je u okviru ostalih sredstava iskazala stečena sredstva obezbjeđenja u neto iznosu od 42 hiljade EUR (31. decembra godine: neto 42 hiljade EUR). Stečena sredstva obezbjeđenja se odnose na nekretnine i automobile koji su iskazani u vrijednosti ukupnih nenaplaćenih potraživanja. Banka ima namjeru da stečena sredstva obezbjeđenja proda u narednom periodu. e) Geografska koncentracija Geografska koncentracija izloženosti Banke kreditnom riziku, bez umanjenja za ispravku vrijednosti, je prikazana u sljedećoj tabeli: Crna Gora EU SAD i Kanada Ostalo Ukupno Krediti i avansi bankama - 138,640 1, ,803 Krediti i avansi klijentima 495,224 3, , ,543 Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Finansijska sredstva po pravičnoj 1, vrijednosti kroz bilans uspjeha - 1,523 Hartije od vrijednosti koje se drže do 18, dospijeća - 18, decembar godine 515, ,450 1,375 1, , decembar godine 702,604 78,027 15,821 2, , Godišnji izvještaj 2010

27 f) Koncentracija po djelatnostima Koncentracija po djelatnostima izloženosti Banke kreditnom riziku, bez umanjenja za ispravku vrijednosti je prikazana u sljedećoj tabeli: Finansije Transport, saobraćaj i telekomun. Usluge, turizam i ugostiteljstvo Trgovina Građevinarstvo Energetika Rudarstvo Admini- stracija- Trgovina nekretninama Poljoprivreda, lov i ribolov Proizvodnja Ostalo Krediti i avansi bankama 139, ,803 Krediti i avansi klijentima 5,131 11,018 53, ,372 26,928 4,183 1,636 6,682 3,834 3,139 43,850 12, , ,543 Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Finansijska sredstva po pravičnoj vrijednosti kroz bilans uspjeha 1, ,523 Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća 18, ,294 Ostala sredstva , ,622 6, decembar godine 164,764 11,161 53, ,013 27,278 4,486 1,657 6,769 3,884 3,180 44,419 12, , , decembar godine 138,783 17,499 67, ,815 42,239 4,920 1,754 7,834 6,760 5,125 70,153 15, , ,769 Fizička lica Ukupno Vanbilansna evidencija Ročnost vanbilansnih stavki po kojima je Banka izložena kreditnom riziku je sljedeća: 31. decembar godine Nepovučene kreditne linije Garancije Nepokriveni akreditivi Ukupno Do 1 godine 36,654 9, ,491 Od 1 do 5 godina , ,665 36,765 34, , decembar godine Nepovučene kreditne linije Garancije Nepokriveni akreditivi Ukupno Do 1 godine 20,635 18, ,686 Od 1 do 5 godina 25,685 49, ,173 46,320 68,052 1, , Tržišni rizik Banka je izložena tržišnim rizicima. Tržišni rizici se javljaju u slučaju otvorenih pozicija, a zbog promjene kamatnih stopa, promjene kursa valute i promjene cijena hartija od vrijednosti koji se mijenjaju u skladu sa tržišnim fluktuacijama. Limiti za izloženost tržišnim rizicima su interno propisani i usklađeni sa limitima propisanim od strane Centralne banke Crne Gore Devizni rizik Finansijska pozicija i novčani tokovi Banke su izloženi efektima promjena kursa valuta. Izloženost deviznom riziku se redovno prati putem usklađivanja sa limitima propisanim od strane Centralne banke Crne Gore. Izloženost riziku od promjena kursa valuta na dan 31. decembra godine prikazana je u sljedećoj tabeli: 27

28 USD Ostale valute Ukupno strane valute Lokalna valuta (EUR) Ukupno AKTIVA Gotovina i depoziti kod Centralne banke 1,315 1,208 2, , ,505 Krediti i avansi bankama 17,119 2,085 19, , ,803 Krediti i avansi klijentima , ,702 Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Finansijska sredstva po pravičnoj vrijednosti kroz izvještaj o ukupnom rezultatu ,523 1,523 Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća ,294 18,294 Ostala sredstva ,001 6,492 Ukupna aktiva 18,920 3,298 22, , ,514 PASIVA Obaveze prema bankama ,286 11,286 Obaveze prema klijentima 18,553 3,180 21, , ,309 Ostale obaveze po kreditima ,528 87,528 Ostale obaveze ,113 2,361 Ukupno obaveze 18,787 3,194 21, , ,484 Neto devizna izloženost decembar godine ,918 43, decembar godine ,943 67, Rizik od promjene kamatnih stopa Rizik od promjene kamatnih stopa novčanih tokova predstavlja rizik da će budući novčani tokovi finansijskog instrumenta biti podložni oscilacijama usljed promjenljivih kamatnih stopa na tržištu. Kamatni rizik fer vrijednosti predstavlja rizik da će vrijednost finansijskog instrumenta biti podložna oscilacijama usljed promjenljivih kamatnih stopa na tržištu. Banka je izložena efektima promjene važećih kamatnih stopa na tržištu i to po osnovu rizika od promjene kamatnih stopa na novčane tokove. Kao posljedica takvih promjena može doći do povećanja kamatnih marži, međutim, one mogu umanjiti dobit ili dovesti do gubitka u slučaju neočekivanih kretanja. Kamatne stope se zasnivaju na tržišnim stopama tako da Banka redovno vrši ponovno određivanje cijena. Naredna tabela prikazuje kamatonosna i nekamatonosna sredstva i obaveze Banke na dan 31. decembra godine: Kamatonosno Nekamatonosno Ukupno AKTIVA Gotovina i depoziti kod Centralne banke 14, , ,505 Krediti i avansi bankama 136,100 3, ,803 Krediti i avansi klijentima 422, ,702 Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Finansijska sredstva po pravičnoj vrijednosti kroz izvještaj o ukupnom rezultatu - 1,523 1,523 Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća 18,294-18,294 Ostala sredstva - 6,492 6,492 Ukupna aktiva 591, , ,514 PASIVA Obaveze prema bankama 11,286-11,286 Obaveze prema komitentima 505,569 56, ,309 Obaveze po kreditima 87,528-87,528 Ostale obaveze - 2,361 2,361 Ukupno obaveza 604,383 59, ,484 Izloženost riziku od promjene kamatnih stopa: decembar godine (12,682) 55,712 43, decembar godine 69,431 (1,518) 67, Godišnji izvještaj 2010

29 Sljedeća tabela prikazuje godišnje kamatne stope (ukoliko nije drugačije navedeno) za značajnije valute monetarnih finansijskih instrumenata: - u procentima- EUR USD Finansijska sredstva Obavezna rezerva kamatonosni dio 1% - Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća 2.99%-4% - Krediti i avansi bankama 1.68%-2.68% 0.77%-2.30% Kratkoročni krediti klijentima: - pravna lica 9.5%-15% - - fizička lica 13.99%-22.99% - Dugoročni krediti klijentima: - pravna lica 9.5%-12% - - fizička lica 12M EURIBOR+6% -12% EURIBOR +9.9% - Finansijske obaveze Depoziti banaka 1.15%-8% - Depoziti klijenata: - pravna lica 0.35%-6% 0.4%-1% - fizička lica 0%-8% 1.5%-8.42% Obaveze po kreditima: - Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća 0%-3.5% - Fond za razvoj Crne Gore 1.5%-6.5% - KfW 6M EURIBOR % - 2.4% - EFSE 6M EURIBOR + 2% - 3.5% - OTP Bank Plc., Budapest: - subordinirani krediti 6M EURIBOR % - - OTP Financing Netherlands B.V.: - - subordinirani krediti 3M EURIBOR % Rizik likvidnosti Rizik likvidnosti predstavlja rizik da Banka neće moći obezbijediti dovoljno novčanih sredstava za izmirenje obaveza u trenutku njihove dospjelosti, ili rizik da će Banka za izmirivanje dospjelih obaveza morati obezbjeđivati novčana sredstva po razumnoj cijeni i blagovremeno Upravljanje rizikom likvidnosti Usklađenost i kontrolisana neusklađenost dospijeća i kamatnih stopa po osnovu sredstava i obaveza su od velikog značaja za rukovodstvo Banke. Nije uobičajeno da Banka ima kompletno usklađenu poziciju, budući da poslovne transakcije često imaju neodređen rok dospijeća i da su različitih vrsta. Neusklađena pozicija potencijalno povećava profitabilnost, ali i povećava rizik od gubitka. kojom se odobrava kredit sa produženim rokom dospijeća ne mora nužno dovesti do budućih zahtijeva za likvidnim sredstvima, s obzirom da će mnoge od ovih obaveza isteći ili biti okončane bez finansiranja. Sektor sredstava i likvidnosti dnevno prati izloženost Banke riziku likvidnosti. Za utvrđivanje usklađenosti novčanih priliva i odliva, Banka koristi skale dospijeća (GAP analiza). U tabeli koja slijedi prikazana su sredstva i obaveze Banke za preostali period do ugovorenog datuma dospijeća, a u odnosu na datum izvještaja o finansijskom položaju: Dospijeća sredstava i obaveza i sposobnost Banke da po prihvatljivim troškovima obezbijedi izvore sredstava po dospijeću obaveza, važan su činilac u procjeni likvidnosti Banke i njene izloženosti promjenama kamatnih stopa i kurseva. Potrebe za likvidnošću za pokrivanje garancija odnosno aktiviranih akreditiva su znatno manje od iznosa preuzetih obaveza, budući da Banka ne očekuje da treća strana povuče ugovorena sredstva. Ukupni neizmireni iznos ugovorne obaveze 29

30 Do 30 dana Od 1 do 3 mjeseca Od 3 do 12 mjeseci Od 1 do 5 godina Preko 5 godina Ukupno AKTIVA Gotovina i depoziti kod Centralne banke 117, ,505 Krediti i avansi bankama 139, ,803 Krediti i avansi klijentima 39,070 32,298 69, ,469 98, ,702 Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Finansijska sredstva po pravičnoj vrijednosti kroz dobit ili gubitak 1, ,523 Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća - 17, ,294 Ostala sredstva 6, ,492 Ukupna aktiva 303,558 49,998 70, ,664 99, ,514 OBAVEZE I KAPITAL Obaveze prema bankama 11, ,286 Obaveze prema klijentima 103,516 95, ,255 86, ,309 Obaveze po kreditima 27,627 3,044 8,776 41,265 6,816 87,528 Ostale obaveze 2, ,361 Ukupno obaveze i kapital 144,790 98, , ,791 7, ,484 Ročna neusklađenost: decembar godine 158,768 (48,177) (214,880) 55,873 91,446 43, decembar godine 62,254 (42,583) (177,591) 98, ,780 67,806 Struktura sredstava i obaveza na dan 31. decembra godine ukazuje na postojanje ročne neusaglašenosti preostalog perioda dospijeća sredstava i obaveza od 1 mjeseca do 1 godine. Primarni razlog navedene neusklađenosti je u činjenici da su kratkoročni izvori sredstava sa preostalim rokom dospijeća do 1 godine, a prevashodno depoziti po viđenju plasirani na duži vremenski period. Međutim, na osnovu istorijskih podataka i iskustva u proteklih pet godina, 30% do 40% depozita po viđenju se može smatrati dugoročnim izvorom finansiranja. 30 Godišnji izvještaj 2010

31 Ročnost finansijskih obaveza prema preostalom roku dospijeća (nediskontovani tokovi gotovine) 31 decembar Po viđenju Do 1 mjeseca Od 1 do 3 mjeseca Od 3 do 12 mjeseci Od 1 do 5 godina Preko 5 godina Ukupno OBAVEZE Obaveze prema bankama 6,997 4, ,573 Obaveze prema klijentima 79,985 27,299 98, ,311 89, ,778 Obaveze po kreditima - 28,898 3,184 9,180 43,163 7,130 91,555 Ostale obaveze - 2, ,545 3,936 86,982 63, , , ,839 9, ,842 Od 1 do 3 mjeseca Od 3 do 12 mjeseci Od 1 do 5 godina 31 decembar Po viđenju Do 1 mjeseca Preko 5 godina Ukupno OBAVEZE Obaveze prema bankama 8,467 3, ,941 Obaveze prema klijentima 54,033 80, , ,149 96,402 1, ,479 Obaveze po kreditima 63,274 2,041 4,380 71,522 24, ,682 Ostale obaveze - 1,279 1,346 1, ,108 Obaveze za tekući porez , , , , ,924 26, , Fer vrijednost finansijskih sredstava i obaveza Knjigovodstvena vrijednost Fer vrijednost Finansijska sredstva Krediti i avansi bankama 139,803 89, ,803 89,494 Krediti i avansi klijentima 422, , , ,014 Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Finansijska sredstva po pravičnoj vrijednosti kroz bilans uspjeha 1,523 1,047 1,523 1,047 Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća 18,294 15,299 18,294 15,299 Finansijske obaveze Obaveze porema bankama 11,286 11,692 11,286 11,692 Obaveze prema klijentima 562, , , ,051 Ostale obaveze po kreditima 87, ,792 87, ,792 Pravična vrijednost finansijskih instrumenata je iznos za koji sredstva mogu biti prodata, ili obaveze izmirene, između obaviještenih voljnih učesnika u toku trajanja nezavisne transakcije. Obzirom da ne postoji dovoljno tržišnog iskustva za određene pozicije finansijskih instrumenata Banke, neophodna je procjena pravične vrijednosti, na osnovu postojećih ekonomskih uslova i specifičnog rizika koji se može vezati za određeni instrument. Usljed nerazvijenog tržišta kamatnih stopa, tržišne kamatne stope za finansijske instrumente koji imaju iste rokove i karakteristike se ne mogu realno utvrditi. U takvim uslovima ne može se pouzdano utvrditi pravična vrijednost za određene finansijske instrumente. Prilikom procjene pravične vrijednosti finansijskih instrumenata za koje se može utvrditi ovakva vrijednost primijenjeni su sljedeći metodi i pretpostavke: a) Krediti i avansi bankama Potraživanja od drugih banaka obuhvataju međubankarske plasmane i pozicije u procesu naplate. Pravična vrijednost plasmana sa varijabilnom kamatnom stopom i prekonoćnih depozita je približno jednaka knjigovodstvenoj vrijednosti ovih finansijskih sredstava iskazanoj na dan izvještaja o finansijskom položaju. b) Krediti i avansi klijentima U cilju utvrđivanja pravične vrijednosti kredita klijentima sa fiksnom kamatnom stopom iskazanih po amortizovanoj vrijednosti, izvršeno je poređenje kamatnih stopa po kojima su krediti odobravani klijentima sa raspoloživim informacijama o preovlađujućim tržišnim kamatnim stopama u bankarskom sektoru Crne Gore, odnosno prosječnim ponderisanim kamatnim stopama po djelatnostima, kao što je prikazano u narednoj tabeli: 31

32 - u procentima- Godišnja prosječna ponderisana kamatna stopa Djelatnost Banka Bankarski sektor u Crnoj Gori Finansije 7.88% 7.94% Transport, saobraćaj i telekomunikacije 8.68% 8.38% Usluge, turizam i ugostiteljstvo 7.78% 8.10% Trgovina 8.26% 8.70% Građevinarstvo 8.69% 8.91% Energetika 5.86% 8.30% Proizvodnja 7.25% 8.15% Rudarstvo 6.22% 9.21% Administracija i druge javne usluge 8.22% 8.82% Trgovina nekretninama 8.29% 8.41% Fizička lica 9.27% 9.71% Poljoprivreda, lov i ribolov 6.69% 6.71% Ostalo 8.81% 7.68% Prema mišljenju rukovodstva Banke, pravična vrijednost kredita klijentima obračunata kao sadašnja vrijednost budućih novčanih tokova diskontovanih primjenom važećih tržišnih stopa, odnosno prosječnih ponderisanih kamatnih stopa za bankarski sektor, ne odstupa značajno od iskazanih knjigovodst venih vrijednosti kredita na dan izvještaja o finansijskom položaju. Po mišljenju rukovodstva, iznosi u finansijskim izvještajima odražavaju realnu vrijednost koja je u datim okolnostima najvjerodostojnija i najkorisnija za potrebe finansijskog izvještavanja. c) Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Pravična vrijednost hartija od vrijednosti raspoloživih za prodaju je zasnovana na tržišnim cijenama. Ukoliko informacije o tržišnim cijenama nisu raspoložive, koriste se tržišne cijene kotiranih hartija od vrijednosti sa sličnim karakteristikama. d) Depoziti i obaveze po kreditima Za depozite po viđenju, kao i depozite sa preostalim rokom dospijeća kraćim od godinu dana, pretpostavka je da procijenjena pravična vrijednost ne odstupa značajno od knjigovodstvenih vrijednosti iskazanih na dan izvještaja o finansijskom položaju. Procijenjena fer vrijednost kamatonosnih depozita sa fiksnom kamatnom stopom i preostalim rokom dospijeća preko godinu dana, bez navedene tržišne cijene bazira se na diskontovanom toku gotovine primjenom važeće kamatne stope na nove obaveze sa sličnim preostalim dospijećem. Prema mišljenju rukovodstva kamatne stope Banke su usklađene sa važećim tržišnim kamatnim stopama, i shodno tome iznosi u finansijskim izvještajima odražavaju realnu vrijednost koja u datim okolnostima najvjerodostojnije odražava pravičnu vrijednost navedenih finansijskih instrumenata. (e) Hijerarhija fer vrijednosti MSFI 7 definiše hijerarhiju tehnika vrednovanja na osnovu toga da li su unosi koje zahtijevaju te tehnike vrednovanja raspoloživi ili ne. Raspoloživi unosi odslikavaju tržišne podatke dobijene iz nezavisnih izvora; unosi koji nisu raspoloživi uključuju tržišne pretpostavke Banke. Ove dvije vrste unosa stvorile su sljedeću hijerarhiju fer vrijednosti: Nivo 1 Kotirane vrijednosti (nekorigovane) na aktivnom tržištu istih sredstava i obaveza. Ovaj nivo uključuje kotirane instrumente kapitala. Nivo 2 Unosi koji ne predstavljaju kotirane vrijednosti uključene u Nivo 1, a koji su raspoloživi i tiču se datog sredstva ili obaveze, bilo direktno (tj. u vidu cijena/vrijednosti) ili indirektno (u vidu zaključaka na osnovu cijena/vrijednosti). Banka ne posjeduje finansijske instrumente uključene u Nivo 2. Nivo 3 Unosi za sredstva i obaveze koji nisu zasnovani na raspoloživim tržišnim podacima. Ovaj Nivo uključuje ulaganja u kapital pod tržišnim pretpostavkama Banke (ne postoje raspoloživi podaci). Ova hijerarhija zahtijeva upotrebu raspoloživih tržišnih podataka kada isti postoje. Banka, u svom vrednovanju, uzima u obzir raspoložive tržišne vrijednosti kad god je to moguće. Za pravičnu vrijednost obaveza po kreditima sa varijabilnom kamatnom stopom iskazanih po amortizovanoj nabavnoj vrijednosti pretpostavka je da aproksimira knjigovodstvenoj vrijednosti ovih obaveza na dan izvještavanja. 32 Godišnji izvještaj 2010

33 31. decembar Nivo 1 Nivo 2 Nivo 3 Ukupno Finansijska sredstva po fer vrijednosti kroz bilans uspjeha 1, ,523 Finansijska sredstva raspoloživa za prodaju : Investicione hartije od vrijednosti kapital Ukupna sredstva 1, , Upravljanje kapitalom Upravljanje kapitalom ima za cilj: usaglašenost sa propisima regulatora, zaštitu sposobnosti Banke da održi stalnost poslovanja kako bi bila u mogućnosti da obezbijedi isplate akcionarima i naknade ostalim vlasnicima, i obezbjeđenje kapitala za podršku daljeg razvoja Banke. Rukovodstvo Banke vrši kontrolu adekvatnosti kapitala korišćenjem metodologije i limita propisanih od strane Centralne banke Crne Gore (Sl. list CG, br. 60/2008). U skladu sa propisima, Banka kvartalno dostavlja izvještaje o stanju i strukturi kapitala Centralnoj banci Crne Gore. Sopstvena sredstva Banke sastoje se od: osnovnog kapitala (uplaćeni akcijski kapital, neraspoređena dobit iz prethodnih godina, dobit tekuće godine, umanjeno za gubitak) dopunskog kapitala (rezerve koje su formirane na teret dobiti nakon njenog oporezivanja: zakonske, statutarne i druge rezerve, subordinisani kredit) umanjenih za nematerijalna ulaganja. Rizična aktiva se sastoji od stavki aktive i kreditnih ekvivalenata vanbilansnih stavki aktive Banke koje su izložene riziku. Kreditni ekvivalenti vanbilansnih stavki aktive predstavljaju iznos koji je rezultat množenja knjigovodstvene vrijednosti vanbilansnih stavki aktive sa propisanim faktorima konverzije. Ukupnu rizikom ponderisanu aktivu čini zbir stavki aktive bilansa i kreditnih ekvivalenata vanbilansnih stavki aktive izloženih riziku (rizična aktiva Banke), klasifikovanih u četiri kategorije i pomnoženih sa odgovarajućim propisanim ponderima rizika godine ne preduzme i/ili realizuje aktivnosti na smanjenju troškova po osnovu kamatnih stopa koje se plaćaju na depozite, a do 10. juna godine dostavi plan obnove kapitala kojim će se predvidjeti dokapitalizacija emisijom novih akcija od minimum 35 miliona EUR, te da se suspenduje i smijeni George Bobvos. Izvještajem o kontroli od 9. decembra godine, sa podacima na dan 31. avgusta godine, Centralna banka Crne Gore je konstatovala da je Banka postupila u skladu sa nalozima iz prethodnog Rješenja. Međutim, u navedenom izvještaju je takođe konstatovano da su određeni propusti identifikovani u prethodnoj kontroli, utvrđeni i ovom kontrolom (neadekvatan strateški i godišnji plan kapitala, potreba za poboljšanjem MIS-a, loša naplata kredita, nesamostalnost u identifikovanju, mjerenju, praćenju i kontrolisanju kreditnog rizika, neophodnost poboljšanja usklađenosti poslovanja sa Zakonom o sprječavanju pranja novca i finansiranje terorizma, neophodnost poboljšanja upravljanja i revizije informacionog sistema i sl). Rukovodstvo Banke je iniciralo aktivnosti u cilju otklanjanja nedostataka u oblastima u kojima su uočene od strane regulatora Analize osjetljivosti Analize osjetljivosti (devizni rizik) Upravljanje izloženošću deviznom riziku, pored analize potraživanja i obaveza Banke iskazanih u stranoj valuti, uključuje i analizu osjetljivosti na promjene deviznog kursa. U sljedećoj tabeli je prikazan scenario promjene deviznog kursa u rasponu od +10% do -10% u odnosu na EUR. U skladu sa propisima Centralne banke Crne Gore, Banka je obavezna da održava minimalan stepen adekvatnosti kapitala od 10%. Banka je dužna da obim svog poslovanja uskladi sa propisanim pokazateljima, odnosno da obim i strukturu svojih rizičnih plasmana uskladi sa Zakonom o bankama i propisima Centralne banke Crne Gore. Na dan 31. decembra godine, koeficijent solventnosti obračunat od strane Banke na statutarnim finansijskim izvještajima iznosi 13.95%. Tokom godine, Banka je dobila dva izvještaja o kontroli Centralne banke Crne Gore. Centralna banka Crne Gore je po prvoj kontroli izdala Rješenje 7. maja godine kojim je naložila Banci da, između ostalog, preduzme aktivnosti za poboljšanje stanja u Banci i da dostavi Centralnoj banci Crne Gore pisanu strategiju Banke, da prekine aktivnosti primanja depozita fizickih lica ukoliko do 31. maja 33

34 Promjena u kursu % -10% AKTIVA Novčana sredstva i sredstva kod Centralne banke 117, (252) Krediti i avansi bankama 139,803 1,920 (1,920) Ostala sredstva 6, (49) Ukupna aktiva 263,800 2,221 (2,221) OBAVEZE Obaveze prema klijentima 562,309 2,174 (2,174) Ostale obaveze 2, (25) Ukupno obaveze 564,676 2,199 (2,199) Neto izloženost deviznom riziku: decembar godine 22 (22) decembar godine 117 (117) Na dan 31. decembra godine, pod pretpostavkom da su svi ostali parametri nepromijenjeni promjenom deviznog kursa EUR u odnosu na ostale valute za +10% odnosno -10%, dobit Banke bi se smanjila odnosno povećala za iznos od 22 hiljade EUR (31. decembar godine: dobit bi se povećala odnosno smanjila za iznos od 117 hiljada EUR). Uzrok male izloženosti Banke promjeni deviznog kursa je činjenica da je najveći dio potraživanja i obaveza Banke izražen u EUR Analize osjetljivosti (rizik od promjene kamatnihi stopa) U toku procesa upravljanja rizikom od promjene kamatnih stopa, Banka vrši analizu osjetljivosti promjena potraživanja i obaveza sa varijabilnim kamatnim stopama. U sljedećoj tabeli je prikazan efekat promjene varijabilnih kamatnih stopa za potraživanja i obaveze iskazane u EUR u rasponu od +0.4% p.p. do -0.4% p.p, odnosno za potraživanja i obaveze iskazane u stranim valutama u rasponu od +0.3% p.p. do -0.3% p.p. Neto efekat kao rezultat promjene kamatnih stopa +0.4 b.p b.p. EUR KS EUR KS +0.3 b.p b.p FX IR FX IR AKTIVA Gotovina i depoziti kod Centralne banke 117, Krediti i avansi bankama 139, (525) Krediti i avansi klijentima 422, Hartije od vrijednosti raspoložive za prodaju Finansijska sredstva po pravičnoj vrijednosti kroz izvještaj o ukupnom rezultatu 1, Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća 18, Ostala sredstva 6, , (525) OBAVEZE Obaveze prema bankama 11, Obaveze prema klijentima 562, Obaveze po kreditima 87, (348) Ostale obaveze 2, , (348) Neto izloženost riziku od promjene kamatnih stopa: decembar godine 177 (177) decembar godine (398) Godišnji izvještaj 2010

35 Pod pretpostavkom da su svi ostali parametri nepromijenjeni, povećanjem varijabilne kamatne stope za potraživanja i obaveze u EUR za 0.4 p.p. odnosno za potraživanja i obaveze u stranoj valuti za 0.3 p.p., dobit Banke bi se povećala za iznos od 177 hiljada EUR (31. decembar godine: smanjila bi se za 398 hiljada EUR). Pod pretpostavkom da su svi ostali parametri nepromijenjeni, smanjenje varijabilne kamatne stope za potraživanja i obaveze u EUR za 0.4 p.p. odnosno za potraživanja i obaveze u stranoj valuti za 0.3 p.p., dobit Banke bi se smanjila za iznos od 177 hiljada EUR (31. decembar godine: povećala bi se za 398 hiljada EUR). Uzrok male izloženosti Banke promjeni varijabilnih kamatnih stopa je činjenica da je najveći dio potraživanja i obaveza Banke ugovoren sa fiksnom kamatnom stopom. 5. OSNOVNE RAČUNOVODSTVENE PROCJENE I PROSUĐIVANJA U PRIMJENI RAČUNOVODSTVENIH POLITIKA Banka donosi procjene i pretpostavke koje mogu uticati na prikaz iznosa sredstava i obaveza u finansijskim izvještajima za narednu finansijsku godinu. Procjene i prosuđivanja biće predmet stalne procjene i donosiće se na osnovu istorijskog iskustva i drugih činilaca, uključujući očekivanja u pogledu budućih događaja za koje se vjeruje da su u okvirima datih okolnosti razumna. b) Umanjenje vrijednosti hartija od vrijednosti raspoloživih za prodaju i ulaganja u pridružena preduzeća Banka utvrđuje da je došlo do umanjenja vrijednosti u hartijama od vrijednosti raspoloživim za prodaju onda kada dođe do značajnog ili produženog smanjenja njihove fer vrijednosti i to ispod njihove nabavne vrijednosti. Određivanje šta je značajno ili produženo zahtijeva rasuđivanje. Umanjenje vrijednosti može biti opravdano onda kada postoji dokaz da je došlo do pogoršanja u finansijskoj poziciji preduzeća u koje se ulaže, privrednoj grani ili sektoru, kao i u novčanim tokovima iz poslovanja i finansiranja. c) Otpremnine i ostale dugoročne naknade zaposlenima Sadašnja vrijednost sredstava za otpremnine za odlazak u penziju i ostale dugoročne beneficije zavisi od niza faktora utvrđenih od strane nezavisnog ovlašćenog aktuara upotrebom određenih pretpostavki. Bilo kakve promjene u ovim pretpostavkama uticale bi na sadašnju vrijednost ovih sredstava. Ključne pretpostavke za otpremnine i ostale dugoročne naknade zaposlenima prikazane su u Napomeni 26. d) Poreski rizici Poreski zakoni Crne Gore se često različito tumače i predmet su čestih izmjena. Tumačenje poreskih zakona od strane poreskih vlasti u odnosu na transakcije i aktivnosti Banke mogu se razlikovati od tumačenja rukovodstva Banke. Kao rezultat iznijetog, transakcije mogu biti osporene od strane poreskih vlasti i Banci može biti određen dodatni iznos poreza, kazni i kamata. Period zastarjelosti poreske obaveze je pet godina. To praktično znači da poreske vlasti imaju prava da odrede plaćanje neizmirenih obaveza u roku od pet godina od kada je obaveza nastala. a) Gubitak usljed obezvrjeđenja kredita i avansa Banka vrši pregled svog kreditnog portfolia najmanje jednom u tri mjeseca kako bi procijenila gubitak koji je nastao usljed umanjenja vrijednosti kredita. Prilikom utvrđivanja da li gubitak usljed obezvrjeđenja treba evidentirati u izvještaj o ukupnom rezultatu, Banka prosuđuje da li postoje bilo kakvi posmatrani podaci koji ukazuju na to da je u procijenjenim budućim novčanim tokovima kreditnog portfolia došlo do mjerljivog smanjenja, a prije nego što se takvo smanjenje može identifikovati za svaki pojedinačni kredit u okviru kreditnog portfolia. Takav dokaz može uključiti posmatrane podatke koji ukazuju na to da je došlo do promjena koje mogu imati štetnog uticaja, i to promjena u statusu dužnika u pogledu otplate kredita Banci, odnosno u privrednim uslovima u državi koji su u direktnoj vezi sa uticajem koji neizmirene ugovorne obaveze plaćanja mogu imati na sredstva Banke. Rukovodstvo se oslanja na procjene koje se zasnivaju na istorijskim iskustvima u vezi gubitaka za sredstva sa karakteristikama kreditnog rizika, kao i na objektivnim dokazima o postojanju umanjenja vrijednosti, slične pomenutim u kreditnom portfoliu prilikom procjene budućih tokova gotovine. Metodologija i pretpostavke koji se koriste pri procjeni iznosa budućih tokova gotovine i njihovog vremenskog usklađivanja predmet su stalne kontrole, a u cilju svođenja razlike između procijenjenog i stvarnog gubitka na najmanju moguću mjeru. 35

36 6. PRIHODI I RASHODI PO OSNOVU KAMATA I SLIČNI PRIHODI I RASHODI a) Prihodi po osnovu kamata i slični prihodi Godina koja se završava 31. decembra Prihodi po osnovu kamata i slični prihodi Krediti i avansi dati komitentima 54,394 78,771 Plasmani bankama 1,842 1,192 Obavezna rezerva Hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća ,017 80,746 Banka je obračunala kamatu u iznosu od 5,171 hiljade EUR na finansijska sredstva za koja je procijenila da postoji umanjenje vrijednosti (2009. godine: 4,661 hiljade EUR). b) Rashodi po osnovu kamata i slični rashodi Godina koja se završava 31. decembra Rashodi po osnovu kamata i slični rashodi. Depoziti od komitenata 24,180 27,992 Depoziti od banaka 1, Obaveze po kreditima 1,907 10,150 Obaveze po subordiniranom kreditu 1,328 1,301 Ostalo ,688 40, PRIHODI I RASHODI PO OSNOVU NAKNADA I PROVIZIJA a) Prihodi po osnovu naknada i provizija Godina koja se završava 31. decembra Naknade za bankarske usluge platnog prometa u zemlji i inostranstvu 8,709 9,493 Prihodi od naknada po poslovima sa kreditnim karticama 3,103 3,298 Prihodi od naknada za izdate garancije i druge potencijalne obaveze Ostalo 2, ,453 14,520 Ostali prihodi po osnovu naknada i provizija u iznosu od 2,118 hiljada EUR (2009. godine: 739 hiljada EUR) se najvećim dijelom odnose na prihode po osnovu provizija od OTP Bank Plc. Budimpešta u iznosu od 1,348 hiljada EUR na osnovu Ugovora o preuzimanju potraživanja, po kojem Banka naplaćuje naknade za održavanje, naknade za upravljanje rizikom i administativne naknade prodatog portfolia. 36 Godišnji izvještaj 2010

37 b) Rashodi po osnovu naknada i provizija Godina koja se završava 31. decembra Rashodi naknada i provizija za usluge platnog prometa u zemlji 907 1,574 Rashodi naknada i provizija za usluge međunarodnog platnog prometa Rashodi od naknada za izdate garancije i druge potencijalne obaveze Rashodi od naknada po poslovima sa karticama 1,682 1,588 3,651 4, PRIHODI IZ TRGOVANJA, NETO Godina koja se završava 31. decembra Krediti i potraživanja (ukljućujuči gotovinu i gotovinske ekvivalente) (627) (633) Finansijske obaveze po amortizovanoj vrijednosti 1, (175) 9. OSTALI POSLOVNI RASHODI Godina koja se završava 31. decembra Troškovi zaposlenih 12,442 11,883 Administrativni troškovi 2,981 2,556 Amortizacija nekretnine, postrojenja i oprema (Napomena 19) 1,580 1,527 Amortizacija nematerijalnih ulaganja (Napomena 18) Zakup 1,211 1,410 Ulaganja u kompjuterski softver i hardver Troškovi održavanja vozila Profesionalne usluge Premija za zaštitu depozita 1,500 1,776 Reprezentacija i marketing, pretplate i donacije 514 2,177 Ostalo 1, ,065 37

38 10. RASHODI INDIREKTNIH OTPISA PLASMANA I REZERVISANJA Godina koja se završava 31. decembra Krediti klijentima, neto (napomena 14) 74,480 24,110 Rezervisanja za potencijalne obaveze, neto (napomena 25) Ostala aktiva, neto (napomena 20) 877 1,890 Troškovi rezervisanja za otpremine i ostale dugoročne naknade zaposlenima (napomena 26) Troskovi rezervisanja za godišnje odmore (napomena 26) ,470 26, POREZ NA DOBIT a) Komponente poreza na dobit Godina koja se završava 31. decembra Tekući porez - - Odložen porez - (2) - (2) b) Usaglašavanje iznosa poreza na dobit u izvještaju o ukupnom rezultatu i proizvoda rezultata prije oporezivanja i propisane poreske stope Godina koja se završava 31. decembra (Gubitak)/Dobit prije oporezivanja (61,716) 1,486 Porez na dobit (9%) (5,554) 134 Poreski efekti rashoda koji se ne priznaju u poreske svrhe 1 - Efekti usaglašavanja sa osnovicom za obračun poreza na dobit u skladu sa propisima Centralne banke Crne Gore 1,418 (1,197) Neiskorišćena poreska sredstva na ime prenijetog poreskog gubitka iskazanog u statutarnim knjigama 4,141 1,065 Ostalo (6) - Porez prikazan u bilansu uspjeha (61,716) 2 Efektivna poreska stopa % c) Odložene poreske obaveze Na dan 31. decembra godine, odložene poreske obaveze u iznosu od 390 hiljada EUR (31. decembra godine: 390 hiljada EUR), odnose se na privremene razlike u poreskoj osnovici i knjigovodstvenim vrijednostima nekretnina, postrojenja i opreme. Kretanja na odloženim poreskim obavezama su prikazana u pregledu koji slijedi: 38 Godišnji izvještaj 2010

39 Početno stanje Iznos obaveza u bilansu uspjeha - 2 Stanje na kraju godine d) Neiskorišćeni poreski gubici koji se mogu prenositi u narednom periodu: Godina nastanka Godina isteka , ,014 57,848 Na dan 31. decembra godine, Banka nije priznala odložena poreska sredstva po osnovu prenijetih poreskih gubitaka usljed neizvjesnosti da će budući oporezivi dobici, na teret kojih se odložena poreska sredstva mogu iskoristiti, biti raspoloživi. e) Porezi, doprinosi i druge dažbine koje ne zavise od rezultata poslovanja Porezi, doprinosi i druge dažbine koji ne zavise od rezultata poslovanja uključuju poreze na imovinu i druge poreze, naknade i doprinose koji se plaćaju prema raznim republičkim i lokalnim poreskim propisima. 12. NOVČANA SREDSTVA I SREDSTVA KOD CENTRALNE BANKE Gotovina u banci 17,764 19,346 Gotovina u procesu naplate Čekovi u procesu naplate Žiro račun 55,078 21,973 Novčana sredstva i ekvivalenti (Napomena 30) 73,673 42,273 Obavezna rezerva kod Centralne banke Crne Gore 43,832 47, ,505 90,040 Obavezna rezerva Banke sa stanjem na dan 31. decembra godine predstavlja minimum izdvojenih depozita u skladu sa regulativom Centralne banke Crne Gore na koju se odnosi Odluka o obaveznoj rezervi banaka kod Centralne banke Crne Gore ( Sl. list CG, br. 09/07 od 30. novembra 2007, br. 05/2008 od 23. januara 2008, 15/09 od 27. februara 2009 i 41/09 od 26. juna 2009). U skladu sa navedenim banke obračunavaju obaveznu rezervu na depozite po viđenju i oročene depozite. Obavezna rezerva se obračunava primjenom stope od 10% na prosječan iznos depozita iz prvog obračunskog perioda u junu godine. Ukoliko je ukupan iznos depozita niži od prosječnog, obračunavanje obavezne rezerve se vrši primjenom stope od 10% na iznos ukupnih depozita. Banka može do 25% obavezne rezerve držati u obliku državnih zapisa koje je emitovala Crna Gora. Obračunatu obaveznu rezervu banka izdvaja na račun obavezne rezerve u zemlji i/ili na račune Centralne banke u inostranstvu. Na 25% ukupno izdvojenih sredstava obavezne rezerve banke, Centralna banka obračunava kamatu po stopi od 1% na godišnjem nivou, a plaća do osmog u mjesecu za prethodni mjesec. Obavezna rezerva se izdvaja u EUR. 39

40 13. KREDITI I AVANSI BANKAMA 31. decembar decembar Računi kod domaćih i stranih banaka 3,483 2,240 Plasmani kod inostranih banaka 135,504 86,541 Novčana sredstva i ekvivalenti (Napomene 30) 138,987 88,781 Nostro-pokrića po kreditima i garancijama ,803 89,494 Na dan 31. decembra godine, plasmani kod inostranih banaka u iznosu od 135,504 hiljade EUR, najvećim dijelom odnose se na kratkoročno oročene plasmane kod članica OTP Grupe u iznosu od 134,852 hiljade EUR na period do mjesec dana uz kamatnu stopu u rasponu od 1.68% do 2.29% na godišnjem nivou. Na dan 31. decembra godine, izdvojena nostro-pokrića po kreditima i garancijama kod inostranih banaka u iznosu od 816 hiljada EUR, najvećim dijelom se odnose na položena novčana pokrića kod City Bank, Frankfurt u iznosu od 463 hiljade EUR za obezbjeđenje za kartice Barcley, 188 hiljada EUR kod AMEX kao obezbeđjenje za American express kartice i 165 hiljada EUR kod Unicredito Italiano SPA Milano banke, kao pokriće po garancijama izdatih pravnim i fizičkim licima u Crnoj Gori preduzeću Ribnica komerc, Podgorica u iznosu od 60 hiljada EUR, preduzeću MPM, Podgorica u iznosu od 50 hiljada EUR i fizičkim licima. 14. KREDITI I AVANSI KLIJENTIMA 31. decembar decembar Do jedne godine u EUR 267, ,765 Preko jedne godine u EUR 232, , , ,342 Minus: ispravka vrijednosti (77,841) (38,328) 422, ,014 Krediti sa rokom dospijeća do jedne godine su najvećim dijelom odobreni preduzećima u svrhe promovisanja i podržavanja trgovinskih aktivnosti, industrijske proizvodnje, finansiranja uvoza, kao i za likvidnost i ostale svrhe. Ovi krediti su najčešće plasirani na period od jednog mjeseca do jedne godine, uz kamatnu stopu u rasponu od 9.5% do 15% na godišnjem nivou. Krediti sa rokom dospijeća preko jedne godine uključuju kredite malim i srednjim preduzećima koji su plasirani u svrhe finansiranja obrtnog kapitala i nabavke osnovnih sredstava u sektorima usluga, proizvodnje, trgovine i poljoprivrede uz kamatnu stopu od 9.5% do 12% na godišnjem nivou. Krediti plasirani fizičkim licima sa rokom dospijeća do jedne godine su uglavnom odobravani za kupovinu opreme, automobila i robe široke potrošnje uz kamatnu stopu u rasponu od 13.99% do 22.99% na godišnjem nivou. Krediti plasirani fizičkim licima sa rokom dospijeća preko jedne godine su uglavnom odobravani za kupovinu stanova, opreme, automobila i robe široke potrošnje, sa rokom dospijeća od jedne do dvanaest godina i uz kamatnu stopu u rasponu od 6% do 9.9% na godišnjem nivou. Banka je u martu godine prodala potraživanja u iznosu od 10,798 hiljada EUR OTP Budimpešti PLC. za transfer cijenu u iznosu od 9,744 hiljade EUR. Ugovorom o preuzimanju potraživanja ugovoreno je da je, u slučaju naplate potraživanja OTP banke Budimpešta PLC. putem prodaje kolaterala, Banka odgovorna za razliku u cijeni, ukoliko naplaćena vrijednost bude značajno niža od posljednje procijenjene vrijednosti kolaterala prije prodaje potraživanja. U skladu sa MRS 37 Rezervisanja, potencijalne obaveze i potencijalna sredstva, potencijalna razlika u cijeni između prodajne vrijednosti prodatog sredstva obezbjeđenja (kolaterala) i posljednje procijenjene vrijednosti kolaterala prije prodaje, predstavlja potencijalnu obavezu (tj. moguću obavezu) koja nastaje po osnovu prošlih događaja i čije postojanje će biti potvrđeno samo nastankom ili nenastankom jednog ili više neizvjesnih budućih događaja koji nisu u potpunosti pod kontrolom Banke. Shodno tome, rezervisanje se ne priznaje. Pored toga, iznos potencijalnih obaveza se ne može mjeriti sa dovoljnom pouzdanošću i shodno tome, u ovim finansijskim izvještajima procjena finansijskog efekta potencijalnih obaveza, pokazatelji neizvjesnosti u vezi sa iznosom ili vremenom bilo kod odliva i mogućnost bilo kakve nadoknade nisu objelodanjeni. Takođe, Banka je u poslednjem kvartalu godine izvršila prodaju potraživanja u iznosu od 66,179 hiljada EUR OTP Factoring d.o.o., Podgorica za transfer cijenu u iznosu od 32,273 hiljada EUR. Krediti i avansi komitentima obezbijeđeni su različitim vrstama kolaterala, kako je prikazano u Napomeni Kretanje na ispravci vrijednosti nenaplativih potraživanja je sljedeće: 40 Godišnji izvještaj 2010

41 Godina koja se završava 31. decembra Stanje na dan 1. januara 38,328 17,883 Ispravka u toku godine, neto (napomena 10) 74,480 24,110 Otpis (34,967) (3,665) Stanje na dan 31. decembra 77,841 38, HARTIJE OD VRIJEDNOSTI RASPOLOŽIVE ZA PRODAJU 31. decembar decembar Vlasničke hartije od vrijednosti po pravičnoj vrijednosti: - kotirane HARTIJE OD VRIJEDNOSTI PO PRAVIČNOJ VRIJEDNOSTI KROZ BILANS USPJEHA Banka ima sljedeće hartije od vrijednosti po pravičnoj vrijednosti kroz bilans uspjeha: 31. decembar decembar VISA Elektroprivreda Crne Gore Moneta AD Podgorica Obveznice PIO 641-1,523 1,047 Na dan 31. decembra godine, hartije od vrijednosti po pravičnoj vrijednosti kroz bilans uspjeha u iznosu od 184 hiljade EUR (31. decembra godine: 184 hiljada EUR) se odnose na hartije od vrijednosti Društva za upravljanje investicionim fondom Moneta A.D., Podgorica u kojem Banka ima 34.14% vlasništva (31. decembra godine: 34.16%) i koje je računovodstveno obuhvaćeno po pravičnoj vrijednosti. Banka je odredila fer vrijednost po osnovu broja akcija i paritetne vrijednost akcija, budući da tržišna vrijednost ovih akcija na berzi nije blagovremeno dostupna. 17. HARTIJE OD VRIJEDNOSTI KOJE SE DRŽE DO DOSPIJEĆA Na dan 31. decembra godine, hartije od vrijednosti koje se drže do dospijeća u ukupnom iznosu od 18,294 hiljade EUR (31. decembra godine: 15,299 hiljada EUR) odnose se na državne zapise sa rokom dospijeća od marta do aprila godine uz kamatnu stopu 2.99% do 4% godišnje. Banka je procijenila da ne postoji umanjenje vrijednosti hartija od vrijednosti koje se drže do dospijeća na dan 31. decembra godine. 41

42 18. NEMATERIJALNA ULAGANJA Licence Softveri Ukupno Nabavna vrijednost Stanje na dan 1. januara godine 782 6,689 7,471 Povećanja Stanje na dan 1. januara godine 1,078 7,319 8,397 Povećanja Stanje na dan 31. decembra godine 1,259 7,692 8,951 Ispravka vrijednosti Stanje na dan 1. januara godine 84 3,018 3,102 Amortizacija (napomena 9) Stanje na dan 1. januara godine 196 3,817 4,013 Amortizacija (napomena 9) Stanje na dan 31. decembra 2010.godine 333 4,661 4,994 Kljigovodstvena vrijednost na dan: decembra godine 926 3,031 3, decembra godine 882 3,502 4, NEKRETNINE, POSTROJENJA I OPREMA Građevinski objeki Oprema i ostala sredstva Investicije u toku Ulaganja u tuđa osnovna sredstva Ukupno Nabavna vrijednost Stanje na dan 1. januara godine 8,881 9, ,313 20,068 Povećanja ,106 Otuđenja i rashodovanja (70) - - (279) (349) Stanje na dan 1. januara godine 8,840 10, ,377 20,825 Povećanja 13 1, ,469 Prenos - 1,377 - (1,377) - Otuđenja i rashodovanja - (413) - - (413) Stanje na dan 31. decembra godine 8,853 12, ,881 Ispravka vrijednosti Stanje na dan 1. januara godine 950 3, ,460 Amortizacija (napomena 9.) 173 1, ,527 Otuđenja i rashodovanja (6) - - (13) (19) Stanje na dan 1. januara godine 1,117 4, ,968 Amortizacija (napomena 9.) 173 1, ,580 Prenos (253) - Otuđenja i rashodovanja - (130) - - (130) Stanje na dan 31. decembra godine 1,290 6, ,418 Knjigovodstvena vrijednost na dan: decembra godine 7,563 6, , decembra godine 7,723 5, ,124 14, Godišnji izvještaj 2010

43 20. OSTALA SREDSTVA 31. decembar decembar Potraživanja po osnovu naknada 3,327 3,479 Potraživanja po osnovu poreza 1,483 1,874 Razgraničeni troškovi 335 2,120 Potraživanja po osnovu avansa Ostala potraživanja po osnovu prolaznih računa Ostalo 1,259 9,383 6,650 17,364 Minus: ispravka vrijednosti (158) (5) 6,492 17,359 Kretanje na ispravci vrijednosti ostalih sredstava je sljedeće: 31. decembar decembar Stanje na dan 1. januara 5 7 Ispravke u toku godine (Napomena 10) 877 1,890 Otpisi (724) (1,890) Ostalo - (2) Stanje na dan 31. decembra OBAVEZE PREMA BANKAMA 31. decembar decembar Obaveze prema domaćim bankama: - depoziti po viđenju 7,133 8,397 - kratkoročni depoziti 4,153 3,295 11,286 11,692 Na depozite po viđenju banaka obračunava se kamata u rasponu od 1.68% do 2.68% na godišnjem nivou. Kratkoročno oročeni depoziti banaka deponovani su uz kamatnu stopu od 7% godišnjem nivou. 43

44 22. OBAVEZE PREMA KLIJENTIMA 31. decembar decembar Depoziti po viđenju u EUR: - Preduzeća 82,318 96,314 - Vladine institucije 19,983 22,453 - Fizička lica 104,869 95,708 - Ostalo 1,780 1,540 Depoziti po viđenju u stranim valutama: - Preduzeća 7,651 5,064 - Vladine institucije Fizička lica 6,690 4,017 - Ostalo 5 3 Kratkoročni depoziti u EUR: - Preduzeća 57,553 83,388 - Vladine institucije 2,847 13,403 - Fizička lica 226, ,403 - Ostalo 14,049 25,593 Kratkoročni depoziti u stranim valutama: - Preduzeća Fizička lica 6,126 7,483 Dugoročni depoziti u EUR: - Preduzeća ,926 - Vladine institucije 340 1,252 - Fizička lica 22,139 18,883 - Ostalo 7,661 4,026 Dugoročni depoziti u stranim valutama: - Fizička lica , ,051 Na depozite po viđenju pravnih lica se obračunava kamata u rasponu od 0.35% do 0.5% na godišnjem nivou. Kratkoročno i dugoročno oročeni depoziti pravnih lica deponovani su uz kamatnu stopu od 1.5% do 6% godišnje. Određeni depoziti po viđenju i kratkoročno oročeni depoziti pravnih lica i fizičkih lica su nekamatonosni, ukoliko je to predviđeno ugovorom. Depoziti po viđenju fizičkih lica u domaćoj valuti su deponovani po kamatnoj stopi od 0.5%. Depoziti fizičkih lica po viđenju u stranoj valuti su deponovani uz jedinstvenu kamatnu stopu od 0.2% na godišnjem nivou. Kratkoročno i dugoročno oročeni depoziti fizičkih lica deponovani su uz kamatnu stopu od 4.24% do 5.7% godišnje, odnosno od 5.6% do 6.1% godišnje. 44 Godišnji izvještaj 2010

45 23. OBAVEZE PO KREDITIMA Do jedne godine Preko jedne godine Obaveze prema domaćim kreditorima: - Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća ,854 2,883 - Fond za razvoj Crne Gore 226 3,053 12,578 11, ,857 15,432 14,568 Obaveze prema inostranim kreditorima: - Kreditanstalt fur Wiederaufbau ( KfW ), Frankfurt am Main ,870 30,480 - European Fund for Southeast Europe, Netherlands 192 2,985 17,625 18,625 - garancija subordinarni krediti ,000 12,000 - subordinarni krediti ,000 15,000 - komercijalni krediti - 60, ,262 71,495 76, ,119 86,927 90,673 Na dan 31. decembra godine, obaveze po dugoročnim kreditima u domaćoj valuti u iznosu od 2,854 hiljade EUR predstavljaju obaveze po kreditima primljenim od Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzeća na period od tri do osam godina uz kamatnu stopu u rasponu od 0% do 7% na godišnjem nivou. Na dan 31. decembra godine, obaveze po dugoročnim kreditima u domaćoj valuti u iznosu od 12,578 hiljada EUR predstavljaju obaveze po kreditima primljenim od Fonda za razvoj Crne Gore na period od tri do pet godina, sa grace periodom od šest mjeseci do tri godine i uz kamatne stope u rasponu od 1.5% do 6.5% na godišnjem nivou. Na dan 31. decembra godine, obaveze po dugoročnim kreditima u domaćoj valuti u iznosu od 26,870 hiljada EUR predstavljaju obaveze po kreditima primljenim od Kreditanstalt fur Wiederaufbau ( KfW ), Frankfurt am Main na period od pet do deset godina uz kamatnu stopu u visini šestomjesečnog EURIBOR-a uvećanog u rasponu od 1.305% do 2.4% na godišnjem nivou. Na dan 31. decembra godine, obaveze po dugoročnim kreditima u domaćoj valuti u iznosu od 17,625 hiljade EUR predstavljaju obaveze po kreditima primljenim od European Fund for Southeast Europe, Luxembourg na period od pet do deset godina uz kamatnu stopu u visini šestomjesečnog EURIBOR-a uvećanog u rasponu od 2% do 3.5% na godišnjem nivou. Na dan 31. decembra godine, obaveze po dugoročnim kreditima u domaćoj valuti u iznosu od 12,000 hiljada EUR predstavljaju obavezu po subordiniranom kreditu primljenom od OTP Bank Plc., Budapest na period od sedam godina uz kamatnu stopu u visini šestomjesečnog EURIBOR-a uvećanog za 2.25% na godišnjem nivou. Na dan 31. decembra godine, obaveze po dugoročnim kreditima u domaćoj valuti u iznosu od 15,000 hiljade EUR predstavljaju obaveze po subordiniranom kreditu primljenom od OTP Financing Netherlands B.V., the Netherlands na period od sedam godina u visini kvartalnog EURIBOR-a uvećanog za 5.035% na godišnjem nivou. Na dan 31. decembra godine, Banka je bila usklađena sa finansijskim pokazateljima propisanim ugovorom sa KfW. 24. OSTALE OBAVEZE Dobavljači Razgraničene naknade po garancijanma Obaveze za indirektne poreze i doprinose Obaveze po osnovu poreza 1,153 2,046 Ostalo ,361 3,033 45

46 25. REZERVISANJA Kretanje na rezervisanju za potencijalne gubitke je sljedeće: Stanje na dan 1. januara 1, Rezervisanje u toku godine, neto (Napomena 10) Stanje na dan 31. decembra 1,545 1, NAKNADE ZAPOSLENIMA U skladu sa Kolektivnim ugovorom, Banka je u obavezi da prilikom odlaska u penziju zaposlenom isplati otpremninu u visini 12 prosječnih neto zarada zaposlenih u Banci koja važi u mjesecu u kojem se vrši isplata. Istovremeno, zaposlenom se povodom 10, 20 i 30 godina rada u Banci isplaćuje jubilarna nagrada i to: - za 10 godina rada- jedna najniža cijena rada u Banci, - za 20 godina rada - dvije najniže cijene rada u Banci, - za 30 godina rada - tri najniže cijene rada u Banci. Procijenjena sadašnja vrijednost sredstava za otpremnine za odlazak u penziju i jubilarne nagrade zaposlenima nakon ispunjenih uslova, utvrđena je od strane nezavisnog ovlašćenog aktuara sa stanjem na dan 31. decembra godine. Tehničke osnove korišćene za obračunavanje sadašnje vrijednosti sredstava za otpremnine za odlazak u penziju i jubilarne nagrade uključuju primjenu: a) komutativnih brojeva, izrađenih na osnovu izračunate vjerovatnoće doživljenja stanovništva Crne Gore iz popisa godine i b) godišnje kamatne stope od 12% za diskontovanje očekivanih budućih isplata zaposlenima. Kretanje na sadašnjoj vrijednosti definisanih obaveza isplate naknade u tekućem periodu prikazano je u narednoj tabeli: Otpremnine Ostale dugoročne beneficije zaposlenima Otpremnine Ostale dugoročne beneficije zaposlenima Stanje na dan 1. januara Rezervisanje u toku godine (Napomena 10) Isplate u toku godine - - (140) - Stanje na dan 31. decembra 1, AKCIJSKI KAPITAL Na dan 31. decembra godine akcijski kapital Banke čini 189,474 obične akcije (31. decembra 2009: 121,020 običnih akcija), pojedinačne nominalne vrijednosti od EUR. Sve emitovane akcije su u potpunosti plaćene. Skupština akcionara je 24. juna godine donijela Odluku o emisiji običnih akcija po osnovu prava preče kupovine postojećim akcionarima u vrijednosti od 35,000 hiljada EUR, odnosno akcija nominalne vrijednosti EUR Komisija za hartije od vrijednosti je dana 21. jula godine donijela Rješenje o utvrđivanju uspješnosti emisije akcija br.02/2e-14/6-10 u ukupnoj vrijednosti od 35,000 hiljada EUR. Na dan 31. decembra godine, jedini akcionar Banke je OTP Bank Plc., Budapest sa 100% udjela u kapitalu. 46 Godišnji izvještaj 2010

47 28. VANBILANSNE POZICIJE 31. decembar decembar a) Poslovi u ime i za račun trećih lica 548 1, ,043 b) Garancije, jemstva, preuzete neopozive obaveze Plative garancije 19,237 36,820 Činidbene garancije 15,369 31,232 Nepokriveni akreditivi 785 1,487 Nepovučene kreditne linije 36,765 46,320 72, ,859 c) Druge vanbilansne pozicije Otpisani krediti 1,712 1,753 Otpisana kamata Ostali vanbilans ,408 2,723 75, ,625 Na dan 31. decembra godine, poslovi u ime i za račun trećih lica u iznosu od 548 hiljada EUR predstavljaju kredite odobrene od strane drugih banaka primorskim opštinama i Opštini Cetinje za poboljšanje vodosnabdijevanja, preko Banke kao posrednika. Banka po ovom osnovu naplaćuje proviziju za izvršene usluge u visini od 0.3% na godišnjem nivou. 29. operativni LIZING Ugovori o operativnom lizingu koji se mogu otkazati, sa ugovorenim periodom zakupa, odnose se na uzimanje u zakup poslovnog prostora. Ugovorima nije definisana kupovina poslovnog prostora uzetog u zakup, po isteku perioda zakupa. U toku godine, trošak zakupa je iznosio 1,211 hiljada EUR (2009. godini: 1,410 hiljade EUR). Preuzete obaveze po ugovorima o operativnom lizingu do datuma izvještaja o finansijskom položaju koje nisu iskazane u finansijskim izvještajima su sljedeće: 31. decembar decembar Od 1 godine - 1,250 Od 1 do 5 godina 1,656 4,345 Preko 5 godina 2,731 2,012 4,387 7,607 47

48 30. GOTOVINA I GOTOVINSKI EKVIVALENTI Za potrebe izvještaja o tokovima gotovine, pod gotovinom i gotovinskim ekvivalentima se priznaju sva sredstva sa rokom dospijeća kraćim od tri mjeseca, i to: gotovina i slobodna raspoloživa sredstva kod Centralne banke Crne Gore i drugih banaka. 31. decembar decembar Novčana sredstva i sredstva kod Centralne banke (Napomena 12) 73,672 42,273 Krediti i avansi bankama (Napomena 13) 138,987 88, , , TRANSAKCIJE SA POVEZANIM LICIMA Sve transakcije sa povezanim pravnim licima iz redovnog poslovanja i njihove vrijednosti ne razlikuju se materijalno značajno od odredbi i uslova koji preovladavaju u transakcijama izvan dohvata ruke. Iznosi kredita i avansa odobrenih povezanim pravnim licima obezbijeđeni su depozitima, zalogama i hipotekama i biće otplaćeni gotovinom. Na dan 31. decembra godine, Banka nije izvršila ispravku vrijednosti rezervisanja za kredite i avanse odobrene povezanim pravnim licima (31. decembra godine: EUR 77 hiljada). Stanje bilansne izloženosti prema povezanim licima, obaveze prema njima i potraživanja od njih, na datum izvještaja o finansijskom položaju prikazuje sljedeća tabela: 31. decembar decembar Novčana sredstva - OTP Bank Plc., Budapest: 134,798 85,148 Krediti i avansi klijentima: - Radnici Banke 7,488 9,920 - Moneta A.D., Podgorica 1,128 1,309 Ukupno potraživanje 143,414 96,377 Obaveze prema klijentima: - Radnici Banke 3,436 4,812 - Moneta A.D., Podgorica 12,505 20,040 15,941 24,852 Obaveze po kreditima: - OTP Bank Plc., Budapest: - subordinirani krediti 12,018 12,017 - OTP Bank Financing Netherlands B.V., the Netherlands: - subordinirani krediti 15,003 15,002 - krediti za likvidnost - 60,159 27,021 87,178 Ukupne obaveze 42, ,030 Potraživanja/(Obaveze), neto 100,452 (15,653) 48 Godišnji izvještaj 2010

49 Prihodi i rashodi nastali iz transakcija sa povezanim pravnim licima u toku i godine su sljedeći: Prihodi po osnovu kamata: OTP bank Plc 1, Radnici Banke Moneta A.D., Podgorica Ukupni prihodi 2,359 1,188 Rashodi po osnovu kamata: - Radnici Banke (206) (356) - Moneta A.D., Podgorica (2) - - OTP Bank, Budapest (398) (1,568) - OTP Bank Financing Netherlands B.V., the Netherlands (930) (3,244) Ukupni rashodi (1,536) (5,168) Prihodi (Rashodi), neto 823 (3,980) Tokom godine, naknade isplaćene licima sa posebnim ovlašćenjima i odgovornostima iznose 1,359 hiljada EUR (2009. godine: 1,462 hiljade EUR). 32.DOGAĐAJ NASTAO NAKON DATUMA BILANSA STANJA Banka je 2. marta godine prodala potraživanja u iznosu od 47,366 hiljada EUR OTP banci Budimpešta PLC. za transfer cijenu u iznosu od 39,518 hiljada EUR. Ugovorom o preuzimanju potraživanja ugovoreno je da je, u slučaju naplate potraživanja OTP banke Budimpešta PLC. putem prodaje kolaterala, Banka odgovorna za razliku u cijeni, ukoliko naplaćena vrijednost bude značajno niža od posljednje procijenjene vrijednosti kolaterala prije prodaje potraživanja. U skladu sa MRS 37 Rezervisanja, potencijalne obaveze i potencijalna sredstva, potencijalna razlika u cijeni između prodajne vrijednosti prodatog sredstva obezbjeđenja (kolaterala) i posljednje procijenjene vrijednosti kolaterala prije prodaje, predstavlja potencijalnu obavezu (tj. moguću obavezu) koja nastaje po osnovu prošlih događaja i čije postojanje će biti potvrđeno samo nastankom ili nenastankom jednog ili više neizvesnih budućih događaja koji nisu u potpunosti pod kontrolom Banke. Shodno tome, rezervisanje se ne priznaje. Pored toga, iznos potencijalnih obaveza se ne može mjeriti sa dovoljnom pouzdanošću i shodno tome, u ovim finansijskim izvještajima procjena finansijskog efekata potencijalnih obaveza, pokazatelji neizvjesnosti u vezi sa iznosom ili vremenom bilo kod odliva i mogućnost bilo kakve nadoknade nisu objelodanjeni. 33. DEVIZNI KURSEVI Zvanični kursevi valuta koji su korišćeni za preračun deviznih pozicija izvještaja o finansijskom položaju u EUR na dan 31. decembra i godine bili su: 31. decembar decembar USD CHF GBP

50 50 Godišnji izvještaj 2010

51 Notes to the Financial Statements 51

52 1. GENERAL INFORMATION Crnogorska komercijalna banka A.D., Podgorica (hereinafter: the Bank ) was established as an independent bank and registered with the Commercial Court in Podgorica on January 15, OTP Bank Plc. Budapest holds 100 percent equity interest in the Bank s equity. The Bank is registered as a shareholding company. The Bank s registration number in the Central Register of the Commercial Court is /019 The Bank obtained the operating license from the Central Bank based on the Decision number / dated February 18, The Bank is registered with the Securities Exchange Commission and entered into the Register of Security Issuers under number 51 (Decision number 02/3-47/2-01 as of July 12, 2001). Pursuant to the Law on Banks, Founding Decision and Statute, the Bank in engaged in the business of keeping deposits and other assets of private individuals and legal entities and it approves loans and makes other advances from these funds entirely, or in part, for its own account. In addition to these operations, the Bank is also registered to perform the following activities: to issue guarantees and undertake other offbalance sheet commitments; to purchase, sell and collect receivables; to issue, process and record payment instruments; to perform payment transactions domestically and abroad; to perform finance lease operations; to trade in its own name for its own account or for the account of a customer with foreign payment instruments and financial derivatives; to prepare analysis and provide information and advice on the company and entrepreneur creditworthiness; depositary operations; safekeeping of assets and securities and other operations as in accordance with the approval of the Central Bank of Montenegro. The Bank is headquartered at Moskovska Street, no number. On December 31, 2010, the Bank consisted of its Head Office in Podgorica and eleven branches, nine branch offices and 12 counters located on the territory of Montenegro. The members of the Audit Committee of the Bank are as follows: First name and surname Mr. Péter Krizsanovich Mr. Andrea Bacskai Mr. Andreas Szalay Position President Member Member The members of the Board of Directors of the Bank are as follows: First name and surname Position Mr. Zsolt Barna President Mr. George Bobvos, PhD Member Mr. Győző Nyitrai Member Mr Szabolcs Korba, PhD Member Mr. Péter Krizsanovich Member As of December 31, 2010, the Bank had 451 employees (December 31, 2009: 507 employees). 2. BASIS OF PREPARATION OF THE FINANCIAL STATEMENTS These financial statements are general purpose financial statements prepared in accordance with International Financial Reporting Standards ( IFRS ). The Bank also prepares financial statements according to statutory accounting rules that differ materially from IFRS. (a) Statement on Compliance These financial statements have been prepared in accordance with IFRS adopted by the International Accounting Standards Board (IASB). The preparation of financial statements in conformity with IFRS requires from the Bank s management to use certain critical accounting estimates. It also requires management to exercise its judgment in the process of applying the Bank s accounting policies. The areas involving a higher degree of judgment or complexity, or areas where assumptions and estimates are significant to the financial statements are disclosed in Note 2(d). The IFRS accounting policies provided below have been consistently applied by the Bank to all periods presented in these financial statements. (b) Basis of Preparation These financial statements have been prepared under the historical cost convention, as modified by the revaluation of available-for-sale financial assets, financial assets and financial liabilities (included derivate financial instruments) held at fair value through profit or loss, under the going concern assumption. (c) Functional and Reporting Currency The financial statements are stated in EUR which is the Bank s functional currency. All financial information is presented in EUR rounded to the nearest thousand. 52 Godišnji izvještaj 2010

53 (d) Use of Estimates and Judgments The preparation of financial statements in conformity with IFRS requires management to make judgments, estimates and assumptions that affect the application of policies and reported amounts of assets and liabilities, income and expenses. The estimates and associated assumptions are based on historical experience and various other factors that are believed to be reasonable under the circumstances, the results of which form the basis for judgments about carrying values of assets and liabilities that are not readily apparent from other sources. Actual results may differ from these estimates. The estimates and underlying assumptions are reviewed on an ongoing basis. Revisions to accounting estimates are recognized in the period in which the estimate is revised if the revision affects only that period or in the period of the revision and future periods if the revision affects both current and future periods. Information about significant areas of estimation uncertainty and critical estimates in applying accounting policies that have the most significant effect on the amount recognized in the financial statements are described in Note 5 to the financial statements. A summary of the principal accounting policies applied in preparing the IFRS financial statements are set out within Note 3 to the financial statements. (e) Standards and Interpretations Effective in the Current Period As of the financial statements issuance date, the following new and revised Standards and Interpretations have been adopted in the current period: Amendments to IFRS 7 Financial Instruments: Disclosures Amendments improving fair value and liquidity risk disclosures (revised in March 2009, effective for annual periods beginning on or after January 1, 2009); Amendments to IFRS 1 First-time Adoption of IFRS Additional Exemptions for First-time Adopters. The amendments relate to assets in oil and gas industry and determining whether an arrangement contains a lease (revised in July 2009, effective for annual periods beginning on or after January 1, 2010); Amendments to various standards and interpretations resulting from the Annual quality improvement project of IFRS published on April 16, 2009 (IFRS 5, IFRS 8, IAS 1, IAS 7, IAS 17, IAS 36, IAS 39, IFRIC 16) primarily with a view to removing inconsistencies and clarifying wording, (amendments are to be applied for annual periods beginning on or after January 1, 2010, while the amendment to IFRIC is to become effective as of July 1, 2009); Amendments to IAS 38 Intangible Assets (revised in July 2009, effective for annual periods beginning on or after July 1, 2009); Amendments to IFRS 2 Share-based Payment : Amendments resulting from the Annual quality improvement project of IFRS (revised in April 2009, effective for annual periods beginning on or after July 1, 2009) and amendments relating to group cash-settled share-based payment transactions (revised in June 2009, effective for annual periods beginning on or after January 1, 2010); Amendments IFRIC 9 Reassessment of Embedded Derivatives effective for annual periods beginning on or after July 1, 2009 and IAS 39 Financial Instruments: Recognition and Measurement Embedded Derivatives (effective for annual periods ending on or after June 30, 2009); IFRIC 18 Transfers of Assets from Customers (effective for annual periods ending on or after July 1, 2009). The adoption of these Standards and Interpretations has not led to any changes in the Bank s accounting policies. (f) Standards and Interpretations in Issue not yet Effective At the date of authorization of these financial statements, the following Standards and Interpretations were in issue but not yet effective: Conceptual Framework for Financial Reporting 2010 being an amendments to Framework for the Preparation and Presentation of Financial Statements (effective for transfer of assets from customers received on or after September 2010); IFRS 9 Financial Instruments (effective for annual periods beginning on or after January 1, 2013); Amendments to IFRS 1 First-time Adoption of International Financial Reporting Standards Limited Exemption from Comparative IFRS 7 Disclosures for First-time Adopters (effective for annual periods beginning on or after July 1, 2010); Amendments to IFRS 1 First-time Adoption of IFRS - Severe Hyperinflation and Removal of Fixed Dates for First-time Adopters (effective for annual periods beginning on or after July 1, 2011); Amendments to IFRS 7 Financial Instruments: Disclosures Transfer of Financial Assets (effective for annual periods beginning on or after July 1, 2011); Amendments to IAS 12 Income Taxes Deferred Tax: Recovery of Underlying Assets (effective for annual periods beginning on or after January 1, 2012); Amendments to IAS 24 Related Party Disclosures Simplifying the disclosure requirements for government-related entities and clarifying the definition of a related party (effective for annual periods beginning on or after January 1, 2011); 53

54 Amendments to IAS 32 Financial Instruments: Presentation Accounting for rights issues (effective for annual periods beginning on or after February 1, 2010); Amendments to various standards and interpretations Improvements to IFRSs resulting from the Annual quality improvement project of IFRS published on May 6, 2010 (IFRS 1, IFRS 3, IFRS 7, IAS 1, IAS 27, IAS 34, IFRIC 13) primarily with a view to removing inconsistencies and clarifying wording, (most amendments are to be applied for annual periods beginning on or after January 1, 2011); Amendments to IFRIC 14 IAS 19 The Limit on a defined benefit Asset, Minimum Funding Requirements and their Interaction - Prepayments of a Minimum Funding Requirement (effective for annual periods beginning on or after January 1, 2011); IFRIC 19 Extinguishing Financial Liabilities with Equity Instruments (effective for annual periods beginning on or after July 1, 2010). The Bank s management considers the implications of standards, their impact on the Bank s financial statements and the timing of their adoption, and is of opinion that the adoption of those Standards and Interpretations will have no material impact on the financial statements of the Bank in the period of initial application. (g) Basis of Consolidation The accompanying financial statements are the Bank s stand-alone financial statements. Due to its immateriality, management chose not to consolidate its investment in Moneta, over which it exercises effective control. In these stand alone financial statements associates are accounted for in accordance with IAS 39, at fair value through profit or loss. 3. SUMMARY OF SIGNIFICANT ACCOUNTING POLICIES 3.1. Income and Expense Recognition Interest income and expense are recognized in the statement of comprehensive income for all instruments measured at amortized cost using the effective interest rate method. The effective interest rate method is a method of calculating the amortized cost of a financial asset or a financial liability and of allocating the interest income or interest expense over the relevant period. The effective interest rate is the rate that discounts estimated future cash payments or receipts over the expected life of the financial instrument or, when appropriate, a shorter period to the net carrying value of the financial asset or financial liability. When calculating the effective interest rate, the Bank estimates cash flows considering all contractual terms of the financial instrument (for example, prepayment options) but does not consider future credit losses. The calculation includes all fees and commissions paid or received between parties to the contract that are an integral part of the effective interest rate, transaction costs and all other premiums or discounts. Once a financial asset or a group of similar financial assets has been written down as a result of an impairment loss, interest income is recognized using the rate of interest used to discount the future cash flows for the purpose of measuring the impairment loss. Fees and commissions are generally recognized on an accrual basis once the service is rendered. Fees charged for undrawn loan facilities are deferred (together with related direct costs) and recognized as an adjustment to the effective interest rate on the loan Foreign Exchange Translation Transactions denominated in foreign currencies are translated into Euros at the official exchange rates prevailing on the Interbank Market, at the date of each transaction. Assets and liabilities denominated in foreign currencies are translated into Euros by applying the official exchange rates, as determined on the Interbank Market, prevailing at the statement of financial position date. Net foreign exchange gains or losses arising upon the translation of transactions, and the assets and liabilities denominated in foreign currencies are credited or charged to the statement of comprehensive income. Commitments and contingent liabilities denominated in foreign currencies are translated into Euros by applying the official exchange rates prevailing on the Interbank Market, at the balance sheet date Leasing Leases undertaken by the Bank are classified as operating leases. The payments made under operating leases are charged to operating expenses in the statement of comprehensive income on a straight-line basis over the period of the lease Taxes and Contributions Income Taxes Current Income Taxes Income taxes are calculated and paid in conformity with the income tax regulations defined under the Republic of Montenegro Corporate Profit Tax Law, Article 28 (Official Gazette of Montenegro 40/08) as per the effective proportional tax rate of 9 percent on taxable income. A taxpaying entity s taxable income is determined based upon the income stated in its statutory statement of comprehensive income following certain adjustments to its income and expenses performed in accordance with the Republic of Montenegro Corporate Profit Tax Law (Articles 8 and 9, regarding the adjustment of income and Articles 10 to 20 pertaining to the adjustment of expenses). Montenegro tax regulations do not envisage that any tax losses of the current period be used to recover taxes paid within a specific carryback period. 54 Godišnji izvještaj 2010

55 However, any current year losses reported in the annual corporate income tax returns may be carried forward and used to reduce or eliminate taxes to be paid in future accounting periods, but only for an ensuing period of a maximum of five years. Deferred Income Taxes Deferred income tax is determined using the statement of financial position liability method, for the temporary differences arising between the tax bases of assets and liabilities, and their carrying values in the financial statements. The currentlyenacted tax rates at the statement of financial position date are used to determine the deferred income tax amount. Deferred tax liabilities are recognized for all taxable temporary differences. Deferred tax assets are recognized for the deductible temporary differences, and the tax effects of income tax losses and credits available for carry forward, to the extent that it is probable that future taxable profit will be available against which deferred tax assets may be utilized Cash and Cash Equivalents For the purposes of the statement of cash flows, cash and cash equivalents comprise balances with less than a three month maturity from the date of acquisition including: cash on hand, non-restricted balances with the Central Bank of Montenegro and other banks Financial Assets The Bank classifies its financial assets in the following categories: loans and receivables; held-to-maturity investments; available-for-sale financial assets and financial assets at fair value through profit or loss. Management determines the classification of its investments at initial recognition. (a) Loans and receivables Loans and receivables are non-derivative financial assets with fixed or determinable payments that are not quoted in an active market. They arise when the Bank provides money, goods or services directly to a debtor with no intention of trading the receivable. (b) Held-to-maturity investments Held-to-maturity investments are non-derivative financial assets with fixed or determinable payments and fixed maturities that the Bank s management has the positive intention and ability to hold to maturity. If the Bank is to sell other than an insignificant amount of held-to-maturity assets, the entire category would be tainted and reclassified as available-for-sale. (c) Available-for-sale investments Available-for-sale investments are those intended to be held for an indefinite period of time, which may be sold in response to needs for liquidity or changes in interest rates, exchange rates or equity prices. (d) Investments Carried at Fair Value through Profit or Loss This category comprises two sub-categories: financial assets classified as held for trading, and financial assets designated by the Bank as at fair value through profit or loss upon initial recognition. A financial asset is classified as held for trading if it is acquired principally for the purpose of selling in the near term or if it is part of a portfolio of identified financial instruments that are managed together and for which there is evidence of a recent actual pattern of short-term profit-taking. The Bank designates certain financial assets upon initial recognition as at fair value through profit or loss (fair value option). This designation cannot subsequently be changed. Financial assets designated upon initial recognition as at fair value through profit or loss consists of shares of corporate entities. Financial assets for which the fair value option is applied, are recognized in the statement of financial position as Financial assets designated at fair value through profit or loss. Fair value changes relating to financial assets designated at fair value through profit or loss are recognized in Net gains on financial instruments designated at fair value through profit or loss. (e) Initial recognition and subsequent measurement of financial assets Purchases and sales of held-to-maturity and available-for-sale financial assets are recognized on trade-date the date on which the Bank commits to purchase or sell the asset. Loans are recognized when cash is advanced to borrowers. Financial assets are initially recognized at fair value plus transaction costs for all financial assets not carried at fair value through profit or loss. Available-for-sale financial assets are subsequently carried at fair value. Loans and receivables and held-to-maturity investments are carried at amortized cost using the effective interest method. Gains and losses arising from changes in the fair value of available-for-sale financial assets are recognized directly in equity, until the financial asset is derecognized or impaired at which time the cumulative gain or loss previously recognized in equity should be recognized in profit or loss. However, interest calculated using the effective interest rate method is recognized in the statement of comprehensive income. Dividends on availablefor-sale equity instruments are recognized in the statement of comprehensive income when the entity s right to receive payment is established. The fair value of quoted investments in active markets is based on current bid prices. If the market for a financial asset is not active (and for unlisted securities), the Bank establishes fair value by using valuation techniques. These include the use of recent arm s length transactions, discounted cash flow analysis and other valuation techniques commonly used by market participants. (f) Impairment of financial assets (i) Assets carried at amortized cost The Bank assesses at each statement of financial position date whether there is objective evidence that a financial asset or group of financial assets has been impaired. A financial asset or a group of financial assets is impaired and impairment losses are incurred if, and only if, there is objective evidence of impairment as a result of one or more events that occurred after the initial recognition of the asset (a loss event ) and that loss event has an impact on the estimated future cash flows of the financial asset or group of financial assets that 55

56 can be reliably estimated. Objective evidence that a financial asset or group of assets is impaired includes observable data that comes to the attention of the Bank about the following loss events: 1. Significant financial difficulty of the issuer or obligor; 2. A breach of contract, such as a default or delinquency in interest or principal payments; 3. The Bank granting to the borrower, for economic or legal reasons relating to the borrower s financial difficulty, a concession that the lender would not otherwise consider; 4. It becoming probable that the borrower will enter bankruptcy or other financial reorganization; 5. The disappearance of an active market for that financial asset because of financial difficulties; or 6. Observable data indicating that there is a measurable decrease in the estimated future cash flows from a Bank of financial assets since the initial recognition of those assets, although the decrease cannot yet be identified with the individual financial assets in the group, including: - Adverse changes in the payment status of borrowers in the group; or - National or local economic conditions that correlate with defaults on the assets in the Bank. The Bank first assesses whether objective evidence of impairment exists individually for financial assets that are individually significant, and individually or collectively for financial assets that are not individually significant. If the Bank determines that no objective evidence of impairment exists for an individually assessed financial asset, whether significant or not, it includes the asset in a group of financial assets with similar credit risk characteristics and collectively assesses them for impairment. Assets that are individually assessed for impairment and for which an impairment loss is or continues to be recognized are not included in a collective assessment of impairment. If there is objective evidence that an impairment loss on loans and receivables carried at amortized cost has been incurred, the amount of the loss is measured as the difference between the asset s carrying amount and the present value of estimated future cash flows (excluding future credit losses that have not been incurred) discounted at the financial asset s contracted effective interest rate. The carrying amount of the asset is reduced through the use of an allowance account and the amount of the loss is recognized in the statement of comprehensive income. If a loan has a variable interest rate, the discount rate for measuring any impairment loss is the current effective interest rate determined under the contract. The calculation of the present value of the estimated future cash flows of a collateralized financial asset reflects the cash flows that may result from executing the collateral less costs for obtaining and selling the collateral, whether or not the execution of collateral is probable. For the purposes of a collective evaluation of impairment, financial assets are grouped on the basis of similar credit risk characteristics. Those characteristics are relevant to the estimation of future cash flows for groups of such assets by being indicative of the debtors ability to pay all amounts due according to the contractual terms of the assets being evaluated. Future cash flows in a group of financial assets that are collectively evaluated for impairment are estimated on the basis of the contractual cash flows of the assets in the Bank and historical loss experience for assets with credit risk characteristics similar to those in the Bank. Historical loss experience is adjusted on the basis of current observable data to reflect the effects of current conditions that did not affect the period on which the historical loss experience is based and to remove the effects of conditions in the historical period that do not exist currently. Estimates of changes in future cash flows for group of assets should reflect and be directly consistent with changes in related observable data from period to period. The methodology and assumptions used for estimating future cash flows are reviewed regularly by the Bank to reduce any differences between loss estimates and actual loss experience. When a loan is uncollectible, it is written off against the related provision for loan impairment. Such loans are written off after all the necessary procedures have been completed and the amount of the loss has been determined. Subsequent recoveries of amounts previously provided for, decrease the amount of provisions for impairment losses and is recognized in the statement of comprehensive income. If, in a subsequent period, the amount of the impairment loss decreases and the decrease can be related objectively to an event occurring after the impairment was recognized, the previously recognized impairment loss is reversed by adjusting the allowance account. (ii) Assets carried at fair value The Bank assesses at each statement of financial position date whether there is objective evidence that a financial asset or a group of financial assets has been impaired. In the case of equity investments classified as available-for-sale, a significant or prolonged decline in the fair value of the security below its cost is considered in determining whether the assets are impaired. If any such evidence exists for available-for -sale financial assets, the cumulative loss measured as the difference between the acquisition cost and the current fair value, less any impairment loss on that financial asset previously recognized in profit or loss is removed from equity and recognized in the statement of comprehensive income. If, in a subsequent period, the fair value of a debt instrument, classified as available-for-sale, increases and the increase can be objectively related to an event occurring after the impairment loss was recognized in profit or loss, the impairment loss is reversed through the statement of comprehensive income. 56 Godišnji izvještaj 2010

57 (f) Borrowings Borrowings are recognized initially at fair value (fair value of consideration received), net of transaction costs incurred. Borrowings are subsequently stated at amortized cost; any difference between proceeds net of transaction costs and the redemption value is recognized in the statement of comprehensive income over the maturity period of the borrowings using the effective interest method Intangible Assets Intangible assets are stated at cost less accumulated amortization. Costs associated with maintaining computer software programs are recognized as an expense when they incur. Costs that are directly associated with identifiable and unique software products controlled by the Bank and will probably generate economic benefits exceeding costs beyond one year, are recognized as intangible assets. Costs include external software company development costs. Amortization of intangible assets is charged on a straight-line basis over their estimated useful lives, that are as follows: Intangible Assets Useful Life (in Years) License 8 Software 8 There were no changes in estimated useful lives of intangible assets compared to prior year Property, Plant and Equipment All property, plant and equipment are stated at cost less depreciation and impairment losses, if any. The cost includes expenditure that is directly attributable to the acquisition of the items. Depreciation on property, plant and equipment is calculated using the straight-line method to allocate their cost to their residual values over their estimated useful lives, remained the same as in previous years, and are as follows: Major Categories of Property, Plant and Equipment Useful Life (in Years) Buildings 50 Leasehold improvements 7 Computers and computer equipment 8 Furniture and equipment 4-10 Motor vehicles 8 Assets under construction are carried at cost. Depreciation of these assets, on the same basis as for other property, commences when the assets are ready for their intended use. estimated in order to determine the extent of the impairment loss. If the recoverable amount of an asset is estimated to be less than its carrying value, the carrying amount of the asset is reduced to its recoverable amount. An impairment loss is recognized as an expense of the current period and is recorded under other operating expenses. Where an impairment loss subsequently reverses, the carrying amount of the asset is increased to the revised estimate of its recoverable value. However, this is performed so that the increased carrying amount does not exceed the carrying value that would have been determined had no impairment loss been recognized for the asset in prior years Provisions Provisions are recognized when the Bank has a present legal or constructive obligation as a result of past events, it is probable that an outflow of resources embodying economic benefits will be required to settle the obligation, and a reliable estimate of the amount of the obligation can be made Employee Benefits Employee Taxes and Contributions for Social Security In accordance with the regulations prevailing in Montenegro, the Bank has an obligation to pay contributions to various State Social Security Funds. These obligations involve the payment of contributions on behalf of the employee, by the employer in an amount calculated by applying the specific, legally prescribed rates. The Bank is also legally obligated to withhold contributions from gross salaries to employees, and on behalf of the employees, to transfer the withheld portions directly to government funds. These contributions payable on behalf of the employee and employer are charged to expenses in the period in which they arise. Retirement Benefits and Other Long Term Employee Benefits In accordance with the Collective Bargaining Agreement, the Bank has an obligation to disburse an employment retirement benefit to a retiree, in an amount equal to twelve average net salaries effective in the Bank in the month prior to the employee s retirement. In addition, employees are entitled to receive employment jubilee awards at their 10 th 20 th and 30 th employment jubilees. The Bank s financial statement as of December 31, 2010, include provisions calculated based on the estimated present value of retirement benefits and jubilee awards to employees upon vesting in respective right by independent authorized actuary. There were no changes in estimated useful lives of property, plant and equipment compared to prior year Impairment of Tangible and Intangible Assets At each statement of financial position date, the Bank s management reviews the carrying amounts of the Bank s tangible and intangible assets. If there is any indication that such assets have been impaired, the recoverable amount of the asset is 57

58 4. FINANCIAL INSTRUMENTS 4.1. Risk Management In its business operations, the Bank is exposed to various risks, the most important of which are: Credit risk Market risk Liquidity risk and Operating risk. The risk management procedures are designed with a view to identify and analyze risks, to define the adequate limits and controls required for risk management, as well as to keep track of the Bank s exposure to each individual risk. The risk management procedures are subject to regular control ensuring the adequate response to the changes in the market, products and services. The Risk Management Department is responsible for monitoring the Bank s exposure to certain risks and the compliance with the risk management procedures, as well as defined limits, which is reported to the Bank s Board of Directors on monthly basis. In addition, the Supervising Committee and the Credit Risk Management Committee are in charge of monitoring the Bank s exposure to certain risks Credit Risk The Bank takes on exposure to credit risk, which is the risk that a counterparty will be unable to pay its debts in full when due. Impairment losses identified as of the statement of financial position date are provided for. Significant changes in the economy, or in the health of a particular industry segment that represents a concentration in the Bank s portfolio, could result in losses that are different from those provided for at the statement of financial position date. Management therefore carefully manages its exposure to credit risk Credit Risk Management Exposure to credit risk is a risk of financial loss which may occur as a consequence of a counterparty being unable to fulfill its obligations towards the Bank. The Bank manages the credit risk it undertakes by placing limits in relation to large loans, single borrowers and related persons. Such risks are monitored on a revolving basis and subject to annual or more frequent reviews. All loans above the prescribed limit have to be approved by the Credit Risk Management Committee. In accordance with the limits prescribed by the Central Bank of Montenegro, the sector concentration is constantly monitored. The exposure to any borrower including banks and brokers is further restricted by sub-limits covering statement of financial position and off-balance sheet exposures. Actual exposures against limits are monitored regularly. Exposure to credit risk is managed through regular analysis of the ability of borrowers and potential borrowers to meet interest and capital repayment obligations. Credit Related Commitments and Contingent Liabilities The primary purpose of these instruments is to ensure that funds are available to a customer as required. Guarantees and standby letters of credit, which represent irrevocable assurances that the Bank will make payments in the event that a customer cannot meet its obligations to third parties, carry the same credit risk as loans. Documentary and commercial letters of credit which are written undertakings by the Bank on behalf of a customer authorizing a third party to draw bills of exchange on the Bank up to a stipulated amount under specific terms and conditions are collateralized by the underlying goods deliveries to which they relate and therefore carry less risk than a direct borrowing Provisions for Impairment Losses in Accordance with Requirements of IAS 39 As of the statement of financial position date, the Bank assesses whether there is any objective evidence that the financial asset or a group of financial assets has been impaired, as delineated under IAS 39. The objective evidence of such impairment involves data based on which the asset holder can infer that there has been impairment: Considerable financial difficulties of the borrower; Violation of the contract, such as inability to settle interest to the principal; Guarantees issued by the lender to the borrower for economic or legal reasons, due to financial difficulties of the borrower, possessions which the lender would not otherwise consider; High risk of bankruptcy or other financial reorganization of the borrower; The absence of the active market for such financial asset due to financial difficulties; and Observable data which indicate that there is a decrease of future cash flows arising on the group of financial assets upon the initial recognition of these assets which can be measured objectively, although the decrease cannot be determined with certainty in some financial assets in the group, including: - Adverse changes in the creditworthiness on the borrowers in a group, or - National or local economic conditions related to settling the liabilities in the group. In accordance with the adopted procedures, the Bank assesses whether there is observable evidence pertaining to impairment of an individual financial asset with individual significance. The calculation of the net book value of the estimated cash flows of a collateralized financial asset reflects the cash flows contingent on exclusion as deceased by any acquisition-related costs and sale of collateral, regardless of the degree of likelihood of the exclusion. 58 Godišnji izvještaj 2010

59 For the purpose of a collective estimate of impairment, financial assets which do not carry individual value are grouped based on the similar characteristics of the credit risks inherent in them. In the course of classifying the assets exposed to credit risk, the Bank applies the following credit rating categories: Credit rating Satisfactory risk Watch list Substandard Criteria This category includes all assets assessed based on the contractual terms, as collectible in full. This category includes assets which are most likely collectible, but require special attention, as the potential risk, if not adequately monitored, could decrease the collectability of these receivables. This category includes assets which are very likely to cause loss, due to clearly defined weaknesses which put collection at risk Maximum Exposure to Credit Risk per Balance and Off-Balance Sheet Items Balance sheet items Loans and advances to banks 139,803 89,494 Loans and advances to customers 422, ,014 Available-for-sale securities Financial assets carried at fair value through profit or loss 1,523 1,047 Securities held-to-maturities 18,294 15,299 Other assets 6,492 17, , ,441 Off-balance sheet items Payment guarantees 19,237 36,820 Performance bonds 15,369 31,232 Uncovered letters of credit 785 1,487 Undrawn credit facilities 36,765 46,320 72, ,859 Total credit risk exposure 661, ,300 The exposure to credit risk is partially controlled by obtaining collaterals and guarantees issued by legal entities and private individuals. In addition, all private individuals must receive their salaries through the account held with the Bank, with a view to draw down the credit risk. Types of collateral are as follows: Deposits; Pledges placed against industrial machines, securities, inventories and vehicles; Mortgages against property and fiduciary ownership transfer; Bills of exchange; Authorizations; Administrative injunctions; Guarantors and Insurance policies. 59

60 Loans and Advances Loans and advance are presented in the following tables:: December 31, 2010 Neither Past due nor Impaired Past Due but not Impaired Individually Impaired Total, Gross Individual Allowance for Impairment Collective Allowance for Impairment Total Allowance for Impairment Total, net exposure Housing loans 112,065 1,441 3, , ,777 7, ,329 Current account overdrafts 7,002 1,314-8,316-2,289 2,289 6,027 Consumer loans 39,262 2,318 5,850 47, ,642 4,440 42,989 Credit cards 10,294 3,587 1,119 15, ,378 2,606 12,395 Special purpose loans 4,775 1,276-6, ,424 Other loans to individuals covered by mortgage 13, ,354 15, ,481 13,733 Other loans Loans to micro and small Entities 43,428 7,197 62, ,017 15,041 9,231 24,272 88,745 Loans to medium and large entities 6,190 3, , ,400 29,593 4,053 33, ,753 Loans to Government and municipalities ,062 10, ,777 Loans to financial institutions ,995 21, , ,543 47,931 29,910 77, ,702 Loans and advances to banks 139, , , ,798 21, , ,346 47,931 29,910 77, ,505 December 31, 2009 Neither Past due nor Impaired Past Due but not Impaired Individually Impaired Total, Gross Individual Allowance for Impairment Collective Allowance for Impair-ment Total Allowance for Impairment Total, net exposure Housing loans 133,555 1, ,009-3,836 3, ,173 Current account overdrafts 10,659 1,298-11, ,366 Consumer loans 57,203 1,788-58,991-2,154 2,154 56,837 Credit cards 9, , ,710 Special purpose loans 9, , ,376 Other loans to individuals covered by mortgage 17, , ,687 Other loans Loans to micro and small Entities Loans to medium and large entities Loans to Government and municipalities Loans to financial institutions Loans and advances to banks 129,534 15,096 32, ,508 8,713 8,628 17, ,167 65,361 22, , ,078 7,524 4,908 12, ,651 9,260 1,079 26,846 37, , ,481 45, , ,342 16,443 21,880 38, ,014 89, , , ,970 45, , ,831 16,443 21,880 38, ,508 Loans and advances neither past due nor impaired in FY 2010 and 2009 are all ranked under the satisfactory risk category. 60 Godišnji izvještaj 2010

61 a) Past Due but not Individually Impaired December 31, 2010 Past due up to 30 days Past due days Past due days Past due days Past due days Past due 1 to 5 years Over 5 years Total Housing loans ,441 Current accounts overdrafts ,314 Consumer loans , ,318 Credit cards , ,588 Special purpose loans ,275 Other loans to individuals covered by mortgage Other loans Loans to micro and small Entities ,207 3, ,197 Loans to medium and large entities ,120-3,695 Loans to Government and municipalities Loans to financial institutions , ,082 13, ,400 December 31, 2009 Past due up to 30 days Past due days Past due days Past due days Past due days Past due 1 to 5 years Over 5 years Total Housing loans ,454 Current accounts overdrafts 1, ,298 Consumer loans ,788 Credit cards Special purpose loans Other loans to individuals covered by mortgage Other loans Loans to micro and small Entities 4,119 3, ,282 4,628 1, ,096 Loans to medium and large entities 2,421 9, ,837 7, ,882 Loans to Government and municipalities ,079 Loans to financial institutions ,629 13,473 1,538 4,067 13,555 3, ,294 61

62 b) Fair Value of Collateral Deposits 10,333 52,818 Securities 1,361 1,967 Pledge 6,001 10,390 Mortgages 364, ,386 Total 382, ,561 Past due but not individually impaired up to the value of receivables Deposits 3,784 28,931 Pledge 3,658 - Mortgages 203, ,161 Securities 1, Total 212, ,378 Individually impaired up to the value of receivables Deposits 6,549 23,887 Pledge 2,343 10,390 Mortgages 160, ,225 Securities 72 1,681 Total 169, ,183 As collateral, the Bank accepts mortgages against immovables, the fair value of which, pursuant to the certified appraiser s valuations, exceeds the minimum of 50 percent of placements. Properties used as collateral are housing premises, apartment buildings, business buildings and premises, as well as land depending on its location and future use. When accepting pledge over securities as collateral, the Bank monitors the price of the security used as collateral on a daily basis. The market value of the pledge must exceed 50 percent of the placement s worth. c)restructured Loans and Advances The Bank restructured a loan to the borrower due to a decline in the borrower s creditworthiness, if it has: a. Extended the principal and interest maturity, b. Decreased the interest rate on the loan approved, c. Reduced the amount of debt, principal or interest or d. Made other concessions which place the borrower in a better financial position. Upon restructuring of the loan, the Bank performs financial analysis of the borrower and assesses its capacitates to realize cash flows necessary for the repayment of the loan principal, as well as the corresponding interest once the loan is restructured. During 2010, the Bank restructured loans in the amount of EUR 123,746 thousand (2009: EUR 64,243 thousand). d) Foreclosed Assets As of December 31, 2010 the Bank disclosed within the line item of other assets the net amount of EUR 42 thousand of foreclosed assets (December 31, 2009: net EUR 42 thousand). The foreclosed assets relate to property and automobiles stated in the amount of total uncollected receivables. The Bank is planning to sell the foreclosed assets in the forthcoming period. e) Geographic Concentration Geographic concentration of the Bank s exposure to the credit risk, exclusive of the allowance for impairment is as follows: Montenegro EU USA and Canada Other Total Loans and advances to banks - 138,640 1, ,803 Loans and advances to customers 495,224 3, , ,543 Available-for-sale securities Financial assets carried at fair value 1, ,523 through profit or loss - Securities held to maturity 18, ,294 December 31, , ,450 1,375 1, ,358 December 31, ,755 85,744 1,974 7,103 1,062, Godišnji izvještaj 2010

63 f) Industry Concentration Industry concentration of the Bank s exposure to the credit risk, exclusive of the allowance for impairment is as follows: Finance Transportation Traffic and Telecommunication Services, Tourism, Hotel Management Trading Civil Engineering Electrical power industry Mining Admini stration Real Estate Agriculture Hunting and Fishing Manufacturing Other Retail Customers Total Loans and advances to banks 139, ,803 Loans and advances to customers 5,131 11,018 53, ,372 26,928 4,183 1,636 6,682 3,834 3,139 43,850 12, , ,543 Available for sale securities Financial assets at fair value through profit or loss 1, ,523 Securities held to Maturity 18, ,294 Other assets , ,622 6,492 December 31, ,764 11,161 53, ,013 27,278 4,486 1,657 6,769 3,884 3,180 44,419 12, , ,783 December 31, ,783 17,499 67, ,815 42,239 4,920 1,754 7,834 6,760 5,125 70,153 15, , , Off-Balance Sheet Items The maturities of off-balance sheet items exposing the Bank to credit risk are as follows: December 31, 2010 Undrawn Loan Facilities Guarantees Uncovered Letters of Credit Total Up to one year 36,654 9, ,491 From 1 to 5 years , ,665 36,765 34, ,156 December 31, 2009 Undrawn Loan Facilities Guarantees Uncovered Letters of Credit Total Up to one year 20,635 18, ,686 From 1 to 5 years 25,685 49, ,173 46,320 68,052 1, , Market Risk The Bank takes on exposure to market risks. Market risks arise from open positions in interest rate, currency and equity products, all of which are exposed to general and specific market movements. Limits for the exposure to market risks are internally prescribed, and in compliance with the prescribed limits by the Central Bank of Montenegro Foreign Exchange Risk The Bank takes on exposure to effects of fluctuations in the prevailing foreign currency exchange rates on its financial position and cash flows. The exposure to currency risk is regularly monitored by harmonizing them with the limits prescribed by the Central Bank of Montenegro. The exposure to foreign currency risk as of December 31, 2010 is presented in the following table. 63

64 USD Other Currencies Total Foreign Currencies Local Currency (EUR) Total ASSETS Cash and balances with the Central Bank 1,315 1,208 2, , ,505 Loans and advances to banks 17,119 2,085 19, , ,803 Loans and advances to customers , ,702 Available for sale securities Financial asset at fair value through profit or loss ,523 1,523 Securities held to maturity ,294 18,294 Other assets ,001 6,492 Total assets 18,920 3,298 22, , ,514 LIABILITIES Deposits from banks ,286 11,286 Due to customers 18,553 3,180 21, , ,309 Other borrowed funds ,528 87,528 Other liabilities ,113 2,361 Total liabilities 18,787 3,194 21, , ,484 Net Open Position: - December 31, ,918 43,030 - December 31, ,943 67, Interest Rate Risk Cash flow interest rate risk is the risk that the future cash flows of a financial instrument will fluctuate because of changes in market interest rates. Fair value interest rate risk is the risk that the value of a financial instrument will fluctuate because of changes in market interest rates. The Bank takes on exposure to the effects of fluctuations in the prevailing levels of market interest rates on both its fair value and cash flow risks. Interest margins may increase as a result of such changes but may reduce or create losses in the event that unexpected movements arise. The interest rates are based on market rates and the Bank regularly performs repricing. The following table presents the Bank s interest bearing and non-interest bearing assets and liabilities as of December 31, 2010: Interest Bearing Non-Interest Bearing Total ASSETS Cash and balances with the Central Bank 14, , ,505 Loans and advances to banks 136,100 3, ,803 Loans and advances to customers 422, ,702 Available for sale securities Financial asset at fair value through profit or loss - 1,523 1,523 Securities held to maturity 18,294-18,294 Other assets - 6,492 6,492 Total assets 591, , ,514 LIABILITIES Deposits from banks 11,286-11,286 Due to customers 505,569 56, ,309 Other borrowed funds 87,528-87,528 Other liabilities - 2,361 2,361 Total liabilities 604,383 59, ,484 Interest Sensitive Gap: - December 31, 2010 (12,682) 55,712 43,030 - December 31, ,431 (1,518) 67, Godišnji izvještaj 2010

65 The table below summarizes the annual interest rates (except otherwise stated) by major currencies for monetary financial instruments: - in percentages- EUR USD Financial assets Obligatory reserve interest-bearing portion 1% - Securities held to maturity 2.99%-4% - Loans and advances to banks 1.68%-2.68% 0.77%-2.30% Short-term loans to customers: - legal entities 9.5%-15% - - private individuals 13.99%-22.99% - Long-term loans to customers: - legal entities 9.5%-12% - - private individuals 12M EURIBOR+6% -12% EURIBOR +9.9% - Financial liabilities Deposits from banks 1.15%-8% - Due to customers: - legal entities 0.35%-6% 0.4%-1% - private individuals 0%-8% 1.5%-8.42% Other borrowed funds: - Directorate for Development of Small and Medium Sized Enterprises 0%-3.5% - Development Fund of the Republic of Montenegro 1.5%-6.5% - KfW 6M EURIBOR % - 2.4% - EFSE 6M EURIBOR + 2% - 3.5% - OTP Bank Plc., Budapest: - subordinated loan 6M EURIBOR % - - OTP Financing Netherlands B.V.: - - subordinated loan 3M EURIBOR % Liquidity Risk Liquidity risk includes both the risk of being unable to provide cash to settle liabilities at appropriate maturities and the risk of being unable to liquidate an asset at a reasonable price and in an appropriate time frame Liquidity Risk Management The matching and controlled mismatching between the maturities and interest rates of assets and of liabilities is fundamental to the management of the Bank. It is unusual for banks ever to be completely matched since business transacted is often of uncertain term and of different types. An unmatched position potentially enhances profitability, but also increases the risk of losses. The maturities of assets and liabilities and the ability of the Bank to replace, at an acceptable cost, interest-bearing liabilities as they mature, are important factors in assessing the liquidity of the Bank and its exposure to changes in interest rates and exchange rates. third party to draw funds under the agreement. The total outstanding contractual amount of commitments to extend credit does not necessarily represent future cash requirements, since many of these commitments will expire or terminate without being funded. The Assets and Liquidity Department monitors the Bank s exposure to liquidity risk on daily basis. In order to determine the matching and mismatching of cash inflows and outflows, the Bank makes use of GAP analysis. The table below analyses assets and liabilities of the Bank into relevant maturities based on the remaining period at statement of financial position date to the contractual maturity date. Liquidity requirements to support calls under guarantees and standby letters of credit are considerably less than the amount of the commitment because the Bank does not generally expect the 65

66 Up to One Month From One to 3 Months From 3 to 12 Months From 1 to 5 Years Over 5 Years Total ASSETS Cash and balances with the Central Bank 117, ,505 Loans and advances to banks 139, ,803 Loans and advances to customers 39,070 32,298 69, ,469 98, ,702 Available for sale securities Financial asset at fair value through profit or loss 1, ,523 Securities held to maturities - 17, ,294 Other assets 6, ,492 Total assets 303,558 49,998 70, ,664 99, ,514 LIABILITIES AND EQUITY Deposits from banks 11, ,286 Due to customers 103,516 95, ,255 86, ,309 Other borrowed funds 27,627 3,044 8,776 41,265 6,816 87,528 Other liabilities 2, ,361 Total liabilities and equity 144,790 98, , ,791 7, ,484 Net Liquidity Gap: - December 31, ,768 (48,177) (214,880) 55,873 91,446 43,030 - December 31, ,254 (42,583) (177,591) 98, ,780 67,806 The structure of the Bank s financial assets and liabilities as classified into their relevant maturities as of December 31, 2010 indicates the existence of a liquidity gap in the period from one month up to one year. The primary reason for this gap lies in the fact that the short-term sources of funds with maturities of up to one month, primarily demand deposits, have been committed for longer periods of time. As per management s opinion, based on historical data and the Bank s experience in the last five years, from 30 percent to 40 percent of demand deposits may be treated as long-term sources of funds Remaining Contractual Maturity Analysis for Financial Liabilities (Undiscounted Cash Flows) December 31, 2010 Demand Up to 1 Month From 1 to 3 Months From 3 to 12 Months From 1 to 5 Years Over 5 Years Total LIABILITIES Deposits from banks 6,997 4, ,573 Due to customers 79,985 27,299 98, ,311 89, ,778 Other borrowed funds - 28,898 3,184 9,180 43,163 7,130 91,555 Other liabilities - 2, ,545 3,936 86,982 63, , , ,839 9, ,842 December 31, 2009 Demand Up to 1 Month From 1 to 3 Months From 3 to 12 Months From 1 to 5 Years Over 5 Years Total LIABILITIES Deposits from banks 8,467 3, ,941 Due to customers 54,033 80, , ,149 96,402 1, ,479 Other borrowed funds 63,274 2,041 4,380 71,522 24, ,682 Other liabilities - 1,279 1,346 1, ,108 Current tax liabilities , , , , ,924 26, , Godišnji izvještaj 2010

67 4.5. Fair Value of Financial Assets and Liabilities Carrying Amount Fair Value Financial assets Loans and advances to banks 139,803 89, ,803 89,494 Loans and advances to customers 422, , , ,014 Available-for-sale securities Financial asset at fair value through profit or loss 1,523 1,047 1,523 1,047 Securities held-to-maturity 18,294 15,299 18,294 15,299 Financial liabilities Deposits from banks 11,286 11,692 11,286 11,692 Due to customers 562, , , ,051 Other borrowed funds 87, ,792 87, ,792 Fair value of financial instruments is the amount for which an asset could be exchanged, or a liability settled, between knowledgeable, willing parties in an arm s length transaction. However, no readily available market prices exist for a certain portion of the Bank s financial instruments. In circumstances where the quoted market prices are not readily available, the fair value is estimated using discounted cash flow models or other pricing models as appropriate. Changes in underlying assumptions, including discount rates and estimated future cash flows, significantly affects the estimates. Therefore, the calculated fair market estimates cannot be realized in a current sale of the financial instrument. In estimating the fair value of the Bank s financial instruments, the following methods and assumptions were used: (a) Loans and advances to banks Loans and advances to banks include inter-bank placements and line items in the course of collection. The fair value of floating rate placements and overnight deposits approximates their carrying amount at the statement of financial position date. (b) Loans and advances to customers In order to determine the fair value of loans and advances to customers with fixed interest rate, measured at amortized cost, the Bank has performed comparison of the Bank s interest rate on loans and advances to customers with available information on the current market interest rates in the banking sector of the Republic of Montenegro (i.e. average weighted market rates by activities), as it is summarized in the following table: - in percentages- Annual Average Weighted Interest Rate Industry Sector Bank Banking Sector in Montenegro Finance 7.88% 7.94% Transportation, traffic and telecommunication 8.68% 8.38% Services, tourism and hotel management 7.78% 8.10% Trading 8.26% 8.70% Civil engineering 8.69% 8.91% Energetics 5.86% 8.30% Manufacturing 7.25% 8.15% Mining 6.22% 9.21% Administration and other public services 8.22% 8.82% Real estate 8.29% 8.41% Retail customers 9.27% 9.71% Agriculture, hunting and fishing 6.69% 6.71% Other 8.81% 7.68% 67

68 According to the Bank s management, the fair value of loans and advances to customers calculated as the present value of discounted future cash flows, using current market rates (average weighted interest rates in the banking sector), does not materially differ from the carrying amount of loans at statement of financial position date. According to the Bank s management, carrying values as presented in the Bank s financial statements represent values that are believed to be the most valid under the circumstances and most useful for the purposes of financial reporting. (c) Available-for-sale securities The fair value for available-for-sale securities is based on market prices. Where this information is not available, fair value has been estimated using quoted market prices for securities with similar characteristics. (d) Deposits and borrowings The estimated fair value of demand deposits and deposits with remaining contractual maturities less than one year approximates their carrying amount. The estimated fair value of fixed interest bearing deposits with remaining contractual maturities over one year, without a quoted market price, is based on discounted cash flows using interest rates for new debts with similar remaining maturity. According to the Bank s management, Bank s interest rates are harmonized with the current market rates and the amounts stated in the financial statements represent the values that are believed under the circumstances, to approximate the fair value of these financial instruments The carrying value of borrowings with floating interest rates approximates their fair value at the statement of financial position date. (e) Fair value hierarchy IFRS 7 specifies a hierarchy of valuation techniques based on whether the inputs to those valuation techniques are observable or unobservable. Observable inputs reflect market data obtained from independent sources; unobservable inputs reflect the Bank s market assumptions. These two types of inputs have created the following fair value hierarchy: Level 1 Quoted prices (unadjusted) on active markets for identical assets or liabilities. This level includes listed equity securities. Level 2 Inputs other than quoted prices included within Level 1 that are observable for an asset or a liability, either directly (that is, as prices) or indirectly (that is, as derived from prices).the Bank does not have financial instruments included within Level 2. Level 3 inputs for a asset or a liability that are not based on observable market data (unobservable inputs). This level includes equity investments with Bank s market assumption (no observable market data available). This hierarchy requires the use of observable market data when available. The Bank considers relevant and observable market prices in its valuations where possible. December 31, 2010 Level 1 Level 2 Level 3 Total Financial assets at fair value through profit and loss 1, ,523 Financial assets designated at fair value: Investment securities equity Total assets 1, , Capital Management The Bank s capital management objectives are: To comply with the capital requirements set by the regulator; To safeguard the Bank s ability to continue as a going concern so that it can continue to provide returns to shareholders and ensure benefits for other stakeholders; and To maintain a strong capital base to support the development of its business. The Bank s management controls capital adequacy by applying the methodologies and limits prescribed by the Central Bank of Montenegro (Official Gazette number 60/2008). In accordance with the regulations, the Bank submits quarterly reports on the capital condition and structure to the Central Bank of Montenegro. The Bank s capital is divided into two tiers: Tier 1 capital (paid-in share capital, retained earnings from prior years, profit for the year decreased for current year losses) and Tier 2 capital (reserves from profit after taxation: Bank s risk-weighted assets, legal reserves, subordinated loans). Both decreased for intangible assets. Risk-weighted assets are comprised of items of assets and loan equivalents of off-balance sheet items exposed to risk. The loan equivalents of offbalance sheet assets are computed by multiplying the book value of off-balance sheet items with the prescribed conversion factors. Total risk-weighted assets are comprised of assets and loan equiva- 68 Godišnji izvještaj 2010

69 lents of off-balance sheet items exposed to risk (the Bank s risk weighted assets) classified in four categories and multiplied by adequate prescribed risk weights. In accordance with the requirements of the Central Bank of Montenegro, the Bank is under obligation to maintain a minimum capital adequacy ratio of 10%. The Bank is required to maintain certain minimum or maximum ratios with respect to its activities and composition of risk assets in compliance with the Law on Banks of the Republic of Montenegro and with the Central Bank of Montenegro Regulations. The Bank s solvency ratio amounted to 13.95% as of December 31, 2010, calculated on statutory financial statements. During 2010, the Bank received two reports on control performed by the Central Bank of Montenegro. The Central Bank of Montenegro issued the Decision on the first control performed on May 7, 2010 ordering the Bank to undertake activities to improve the situation in the Bank and to submit to the Central Bank of Montenegro the Bank s written strategy, to discontinue the activity of receiving deposits from retail customers unless it takes measures or realizes activities aimed to reduce costs of interest paid to deposits placed by retail customers by May 31, 2010, while until June 10, 2010 the Bank would have to submit a plan of capital revitalization through the increase in core capital by issuing new shares of minimum EUR 35 million, to suspend and replace Mr. George Bobvos. Based on the control report on control, dated December 9, 2010, relating to balances as of December 31, 2010, the Central Bank acknowledged that the Bank acted upon the instructions provided in the previous Decision. However, the same report also stipulated that certain weaknesses that had come to attention during the previous control, were also identified in the second control (inadequate strategic and annual capital-related plan, need for improving Management information system, poor loan collection, lack of independence in identifying, measuring, monitoring and controlling credit risk, necessity to reconcile the Bank s activities with the Anti-Money Laundering and Counter Terrorism Financing Act, the necessity of improving the information management and audit etc.). The Bank s management has initiated activities in order to improve areas where deficiencies have been identified by the regulator Risk Exposure Analysis Risk Exposure Analysis (Foreign Exchange Risk) The management of foreign exchange risk, in addition to the analysis of Bank s assets and liabilities in foreign currency, includes the analysis of risk inherent in the fluctuations in foreign currency exchange rates. The table which follows sets out the scenario for the changes in the exchange rates ranging from +10% to -10% as compared to EUR. Change in Exchange Rate % -10% ASSETS Cash and balances with the Central Bank 117, (252) Loans and advances to banks 139,803 1,920 (1,920) Other assets 6, (49) Total assets 263,800 2,221 (2,221) LIABILITIES Due to customers 562,309 2,174 (2,174) Other liabilities 2, (25) Total liabilities 564,676 2,199 (2,199) Net Open Position: - December 31, (22) - December 31, (117) As of December 31, 2010, under the assumption that all other parameters remain the same upon the change in the EUR exchange rate, as compared to other currencies, by +10%, i.e., -10%, the Bank s profit would decrease, i.e., increase by EUR 22 thousand (December 31, 2009: increase, i.e., decrease by EUR 117 thousand). The reason why the Bank s exposure to currency risk is small is rooted in the fact that the major portion of the Bank s assets and liabilities is denominated in EUR Risk Exposure Analysis (Interest Rate Risk) In the process of interest rate risk management, the Bank analyses the exposure of Bank s assets and liabilities to changes in interest rates. The following table shows the effect of fluctuations in interest rates on the Bank s assets and liabilities denominated in EUR and foreign currency in the range from +0.4 b.p. to b.p. and from 0.3 b.p. to -0.3 b.p, respectively. 69

70 Net effect of movements in interest rates +0.4 b.p b.p. EUR KS EUR KS +0.3 b.p b.p FX IR FX IR ASSETS Cash and balances with the Central Bank 117, Loans and advances to banks 139, (525) Loans and advances to customers 422, Available for sale securities Financial asset at fair value through profit or loss 1, Securities held to maturity 18, Other assets 6, , (525) LIABILITIES Deposits from banks 11, Due to customers 562, Other borrowed funds 87, (348) Other liabilities 2, , (348) Net Interest Sensitive Gap: - December 31, (177) - December 31, 2009 (398) 398 Under the assumption that all other parameters remain the same, the increase in variable interest rates applied to assets and liabilities denominated in EUR by 0.4 percentage points, i.e., the increase of 0.3 percentage points applied to assets and liabilities denominated in foreign currency, the Bank s profit would increase by EUR 177 thousand (December 31, 2009: the respective decrease would amount to EUR 398 thousand). Under the assumption that all other parameters remain the same, the decrease in variable interest rates applied to assets and liabilities denominated in EUR by 0.4 percentage points, i.e., the decrease of 0.3 percentage points applied to assets and liabilities denominated in foreign currency, the Bank s profit would decrease by EUR 177 thousand (December 31, 2009: the respective increase would amount to EUR 398 thousand). The reason why the Bank s exposure to interest rate is small is rooted in the fact that the major portion of the Bank s assets and liabilities are linked to a fixed interest rate. 5. CRITICAL ACCOUNTING ESTIMATES AND JUDGMENTS IN APPLYING ACCOUNTING POLICIES The Bank makes estimates and assumptions that affect the reported amounts of assets and liabilities within the next financial year. Estimates and judgments are continually evaluated and are based on historical experience and other factors, including expectations of future events that are believed to be reasonable under the circumstances. (a) Impairment losses on loans and advances The Bank reviews its loan portfolios, to assess impairment, quarterly at least. In determining whether an impairment loss should be recorded in the statement of comprehensive income, the Bank makes judgments as to whether there are any observable data indicating that there is a measurable decrease in the estimated future cash flows from a portfolio of loans before the decrease can be identified with an individual loan in that portfolio. This evidence may include observable data indicating that there has been an adverse change in the payment status of borrowers in a Bank, or national or local economic conditions that correlate with defaults on assets in the Bank. Management uses estimates based on historical loss experience for assets with credit risk characteristics and objective evidence of impairment similar to those in the portfolio when scheduling its future cash flows. The methodology and assumptions used for estimating both the amount and timing of future cash flows are reviewed regularly to reduce any differences between loss estimates and actual loss experience. (b) Impairment of available-for-sale equity investments and investments in associates The Bank determines that available-for-sale equity investments are impaired when there has been a significant or prolonged decline in the fair value below its cost. This determination of what is signif- 70 Godišnji izvještaj 2010

71 icant or prolonged requires judgment. Impairment may be appropriate when there is evidence of deterioration in the financial health of the investee, industry and sector performance and operational and financing cash flows. (c) Retirement benefits and other long-term employee benefits The present value of liabilities for retirement benefits and other long term employee benefits depends on a number of factors that are determined on an actuarial basis using a number of assumptions. Any changes in these assumptions will impact the carrying amount of employee benefits obligations. Key assumptions for retirement benefits and other long term employee benefits are disclosed in Note 26. (d) Taxation risks The Republic of Montenegro tax legislation is subject to different interpretations and changes which occur frequently. The interpretation of tax legislation by tax authorities as applied to the transactions and activity of the Bank may not be in line with that of the management. As a result, Bank s transactions may be challenged by tax authorities and the Bank may be assessed additional taxes, penalties and interest, which could be material. The Bank s tax statements may be reviewed or audited for a period of five years from the filing date of such statements. 6. INTEREST INCOME AND EXPENSE AND SIMILAR INCOME AND EXPENSE a) Interest and Similar Income December 31, 2010 December 31, 2009 Interest and similar income Loans and advances to customers 54,394 78,771 Placements to banks 1,842 1,192 Obligatory reserve Held-to-maturity securities ,017 80,746 Interest income accrued on impaired financial assets is EUR 5,171 thousand (2009: EUR 4,661 thousand). b) Interest Expense and Similar Charges December 31, 2010 December 31, 2009 Interest and similar expenses. Deposits from customers 24,180 27,992 Deposits from banks 1, Borrowed funds 1,907 10,150 Subordinated loans 1,328 1,301 Other ,688 40, FEE AND COMMISSION INCOME AND EXPENSE a) Fee and Commission Income December 31, 2010 December 31, 2009 Fee and commission income arising from domestic and international payment transfers 8,709 9,493 Credit card related fees and commissions 3,103 3,298 Fee income from issued guarantees and other contingent liabilities Other 2, ,453 14,520 71

72 Other fee and commission income of EUR 2,118 thousand (2009: EUR 739 thousand) mostly relates to income from the fee charged to OTP Bank Plc., Budapest of EUR 1,348 thousand based on the Receivable Assumption Agreement whereby the Bank charges maintenance fees, risk management fees and administrative fees for the portfolio sold. b) Fee and Commission Expense December 31, 2010 December 31, 2009 Fee and commission expense arising from domestic payment transfers 907 1,574 Fee and commission expense arising from international payment transfers Commission expenses arising on guarantees and other contingent liabilities Credit card related fees and commissions 1,682 1,588 3,651 4, NET FOREIGN EXCHANGE GAINS/ (LOSSES) December 31, 2010 December 31, 2009 Loans and receivables (including cash and cash equivalents) (627) (633) Financial liabilities at amortized cost 1, (465) (175) 9. OTHER OPERATING EXPENSES December 31, 2010 December 31, 2009 Staff costs 12,442 11,883 Administrative expenses 2,981 2,556 Depreciation of property, plant and equipment (Note 19) 1,580 1,527 Amortization of intangible assets (Note 18) Rent 1,211 1,410 Software and hardware expenses Vehicle maintenance costs Professional services Deposit insurance premium 1,500 1,776 Marketing, sponsorship, and entertainment 514 2,177 Other 1, , Godišnji izvještaj 2010

73 10. LOSSES ON IMPAIRMENT AND PROVISIONS December 31, 2010 December 31, 2009 Loans to customers, net (Note 14) 74,480 24,110 Provision for contingent liabilities, net (Note 25) Provision for other assets, net (Note 20) 877 1,890 Provisions for retirement benefits and other long-term benefits (Note 26) Provisions for annual leaves (Note 26) ,470 26, INCOME TAXES a) Components of Income Taxes December 31, 2010 December 31, 2009 Current tax - - Deferred tax - (2) - (2) b) Numerical Reconciliation between Tax Expense and the Product of Accounting Results Multiplied by the Applicable Tax Rate December 31, 2010 December 31, 2009 (Loss)/Profit before tax (61,716) 1,486 Income tax (9%) (5,554) 134 Tax effects of expenses not deductible for tax purposes 1 - Effects of the reconciliations with the taxable base in accordance with the requirements of the Central Bank of Montenegro 1,418 (1,197) Unrecognized tax assets for statutory losses carried forward 4,141 1,065 Other (6) - Tax included in the statement of comprehensive income (61,716) 2 Effective tax rate % c) Deferred tax liabilities Deferred tax liabilities at December 31, 2010 in the amount of EUR 390 thousand (December 31, 2009: EUR 390 thousand) are associated with the temporary differences arising between the tax bases of property and equipment and the carrying value of such assets. The movement on the deferred tax liabilities was as follows: December 31, 2010 December 31, 2009 Opening balance Income statement charge - 2 Closing balance d) Unused tax losses carried forward Year of Occurrence Expiry Year , ,014 57,848 73

74 As of December 31, 2010, the Bank did not recognize deferred tax assets arising from tax loss carryforwards due to the uncertainty over the availability of future taxable income against which these deferred tax assets may be utilized. e) Taxes, Contributions and Other Duties Not Related to Operating Results Taxes, contributions and other duties that are not related to the Bank s operating results, include property taxes, employer contributions on salaries, and various other taxes and contributions paid pursuant to republic and municipal regulations. 12. CASH AND BALANCES WITH THE CENTRAL BANK December 31, 2010 December 31, 2009 Cash on hand 17,764 19,346 Cash in the course of collection Cheques in the course of collection Gyro account 55,078 21,973 Included in cash and cash equivalents (Note 30) 73,673 42,273 Obligatory reserve held with the Central Bank 43,832 47, ,505 90,040 The Bank s obligatory reserve at December 31, 2010 represents the minimum deposits set aside in accordance with the Central Bank of Montenegro Regulation with respect to Decision on Bank Reserve Requirements To Be Held with The Central Bank of Montenegro, ( Official Gazette of the Republic of Montenegro, no. 09/07 of November 30, 2007 and no. 05/2008 of January 23, 2008, 15/09 of February 2009 and 41/09 of June 2009). Pursuant to the aforementioned, the obligatory reserve is to be calculated by applying 10 percent to average deposits from the first reporting period in June If the total deposits are less than average, obligatory reserve is calculated by applying 10 percent on total deposits. The Bank is allowed to keep up to 25 percent of the obligatory reserve in treasury bills issued by the Government of Montenegro. The Bank s obligatory reserves represent the minimum deposits set aside into domestic accounts and/or into Central Bank of Montenegro accounts abroad. The Central Bank pays interest to the banks on 25 percent of the obligatory reserve requirement deposited, at the annual rate of 1 percent up to the eighth day of the month for the preceding month. The obligatory reserve is held in euro amounts. 13. LOANS AND ADVANCES TO BANKS December 31, 2010 December 31, 2009 Accounts with domestic and foreign banks 3,483 2,240 Placements with foreign banks 135,504 86,541 Cash and cash equivalents (Note 30) 138,987 88,781 Nostro-covered letters of credit and guarantees ,803 89,494 As of December 31, 2010, placements with foreign banks of EUR 135,504 thousand mostly relate to short-term deposits with ITP Group members of EUR 134,852 thousand for a period of one month at an interest rate ranging from 1.68 percent to 2.29 percent annually. At December 31, 2010, nostro-covered letters of credit and guarantees with foreign banks stated in the amount of EUR 816 thousand primarily relate to cash placed with City Bank, Frankfurt in the amount of EUR 463 thousand as security for Barcley credit cards, EUR 188 thousand with AMEX to securitize American express credit cards and EUR 165 thousand placed with Unicredit Italiano SPA, Milano respectively, to securitize guaranties issued to legal entities and natural persons in Montenegro to the company Ribnica komerc, Podgorica in the amount of EUR 60 thousand, to the entity MPM, Podgorica in the amount of RSD 50 thousand and to retail customers. 74 Godišnji izvještaj 2010

75 14. LOANS AND ADVANCES TO CUSTOMERS December 31, 2010 December 31, 2009 Up to one year in EUR 267, ,765 Over one year in EUR 232, , , ,342 Less: Allowance for impairment (77,841) (38,328) 422, ,014 Loans up to one year are primarily granted to enterprises for purposes of promoting and supporting trading activities, industrial production, import financing, as well as for liquidity and other purposes. These loans are usually granted for periods from one month up to one year at annual interest rates ranging from 9.5 to 15 percent. Loans over one year include loans to small and medium-sized enterprises which are primarily granted for the purpose of financing working capital and capital expenditures in the service, production, trade and agricultural sectors and bear an annual interest rate ranging from 9.5 to 12 percent. Loans up to one year to retail customers are primarily granted for the purchase of equipment, cars and consumer goods at annual interest rate ranging from to percent. Loans over one year to retail customers are primarily granted for the purchase of apartments, equipment, cars and consumer goods. These loans are usually granted for period from one to twenty-five years, at annual interest rates ranging from 6 to 9.9 percent. In March 2010, the Bank sold receivables in the amount of EUR 10,798 thousand to OTP bank PLC., Budapest at a transfer price of EUR 9,744 thousand. The Receivable Assumption Agreement sets forth that in case OTP bank PLC., Budapest collects receivables by selling the related collateral, the Bank is responsible for the difference in price in the situation where the collected amount is significantly below the latest collateral value assessment preceding the sale. In accordance with IAS 37 Provisions, Contingent liabilities and Contingent Assets, potential difference in price between collateral sold and latest collateral value assessment preceding the sale, represent contingent liability (i.e. possible obligation) that arises from past events and whose existence will be confirmed only by the occurrence or non-occurrence of one or more uncertain future events not wholly within the control of the Bank. Accordingly, provision is not recognized. In addition, the amount of the potential obligation cannot be measured with sufficient reliability and accordingly, in these financial statements an estimate of the financial effect of the contingent liability, indication of the uncertainties relating to the amount or timing of any outflow and the possibility of any reimbursement is not disclosed. In addition, in the last quarter of 2010, the Bank sold receivables of in the amount of EUR 66,179 thousand to to OTP Factoring Montenegro d.o.o., Podgorica at a transfer price of EUR 32,273 thousand. Loans and advances to customers are secured by different types of collateral, which are disclosed in Note 4.2. Movement in allowance for losses on loans and advances is as follows: December 31, 2010 December 31, 2009 Balance at January 1 38,328 17,883 Provision charged for the year (Note 10) 74,480 24,110 Write offs (34,967) (3,665) Balance at December 31 77,841 38, AVAILABLE-FOR-SALE SECURITIES December 31, 2010 December 31, 2009 Equity securities - at fair value: - listed

76 16. FINANCIAL ASSET AT FAIR VALUE THROUGH PROFIT OR LOSS Financial assets at fair value through profit or loss are as follows: December 31, 2010 December 31, 2009 VISA Electric Power Utility of Montenegro Moneta A.D., Podgorica Bonds issued by the Pension and Disability Insurance Fund 641-1,523 1,047 As of December 31, 2010, financial asset at fair value through profit or loss in the amount of EUR 184 thousand (December 31, 2009: EUR 184 thousand) relates to the ownership of percent (December 31, 2009: percent) in Moneta A.D., Podgorica which has been accounted for at fair value. The Bank determined the fair value based on the number of shares and share par value, since the quoted market price of these shares is not readily available. 17. SECURITIES HELD-TO-MATURITY As of December 31, 2010, securities held-to-maturity in the amount of EUR 18,294 thousand (December 31, 2009: EUR 15,299 thousand) relate to treasury bonds maturing in the period from March to April 2011 at an interest rate from 2.99 percent to 4 percent annually. The Bank assessed that there was no impairment of its securities held-to-maturity as at December 31, INTANGIBLE ASSETS License Software Total Cost Balance at January 1, ,689 7,471 Additions Balance at January 1, ,078 7,319 8,397 Additions Balance at December 31, ,259 7,692 8,951 Accumulated Amortization Balance at January 1, ,018 3,102 Charge for the year (Note 9) Balance at January 1, ,817 4,013 Charge for the year (Note 9) Balance at December 31, ,661 4,994 Carrying amount: - as of December 31, ,031 3,957 - as of December 31, ,502 4, Godišnji izvještaj 2010

77 19. PROPERTY, PLANT AND EQUIPMENT Buildings Equipment and Other Assets Construction in Progress Leasehold Improvements Cost Balance at January 1, ,881 9, ,313 20,068 Additions ,106 Sale and disposals (70) - - (279) (349) Balance at January 1, ,840 10, ,377 20,825 Additions 13 1, ,469 Transfer - 1,377 - (1,377) - Sale and disposals - (413) - - (413) Balance at December 31, ,853 12, ,881 Accumulated Depreciation Balance at January 1, , ,460 Charge for the year (Note 9) 173 1, ,527 Sale and disposals (6) - - (13) (19) Balance at January 1, ,117 4, ,968 Charge for the year (Note 9) 173 1, ,580 Transfer (253) - Sale and disposals - (130) - - (130) Balance at December 31, ,290 6, ,418 Carrying amount: - as of December 31, ,563 6, ,463 - as of December 31, ,723 5, ,124 14,857 Total 20. OTHER ASSETS December 31, 2010 December 31, 2009 Fees and commission receivable 3,327 3,479 Tax receivables 1,483 1,874 Prepaid expenses 335 2,120 Advances paid Other receivables based on transactional accounts Other 1,259 9,383 6,650 17,364 Less: Allowance for impairment (158) (5) 6,492 17,359 Movement in allowance for other assets is as follows: December 31, 2010 December 31, 2009 Balance at January Provision charged for the year, net (Note 10) 877 1,890 Write-off (724) (1,890) Release of provision - (2) Balance at December

78 21. DEPOSITS FROM BANKS December 31, 2010 December 31, 2009 Deposits from domestic banks: - demand deposits 7,133 8,397 - short-term deposits 4,153 3,295 11,286 11,692 Demand deposits bear annual interest rates ranging between 1.68 percent to 2.68 percent annually. Short-term deposits bear annual interest of 7 percent annually. 22. DUE TO CUSTOMERS December 31, 2010 December 31, 2009 Demand deposits in Euro: - Enterprises 82,318 96,314 - Governmental institutions 19,983 22,453 - Retail customers 104,869 95,708 - Other entities 1,780 1,540 Demand deposits in foreign currencies: - Enterprises 7,651 5,064 - Governmental institutions Retail customers 6,690 4,017 - Other entities 5 3 Short-term deposits in Euro: - Enterprises 57,553 83,388 - Governmental institutions 2,847 13,403 - Retail customers 226, ,403 - Other entities 14,049 25,593 Short-term deposits in foreign currencies: - Enterprises Retail customers 6,126 7,483 Long-term deposits in Euro: - Enterprises ,926 - Governmental institutions 340 1,252 - Retail customers 22,139 18,883 - Other entities 7,661 4,026 Long-term foreign currency deposits: - Retail customers , ,051 The demand deposits of enterprises bear annual interest rates ranging from 0.35 to 0.5 percent. Short-term and long-term deposits of enterprises are placed at annual interest rates ranging from 1.5 percent to 6 percent annually. Certain demand deposits and short-term deposits of enterprises and private individuals are noninterest bearing ones, depending upon the terms contracted. Demand deposits of retail customers are placed at annual interest rates of 0.5 percent in local currency, and 0.2 percent in foreign currency. Short-term and long-term deposits of retail customers are placed at annual interest rates ranging from 4.24 percent to 5.7 percent and from 5.6 percent to 6.1 percent, respectively. 78 Godišnji izvještaj 2010

79 23. OTHER BORROWED FUNDS Current Year Ended December 31, Non-current Year Ended December 31, Long-term domestic borrowings: - Directorate for Development of Small and Medium Sized Enterprises ,854 2,883 - Development Fund of the Republic of Montenegro 226 3,053 12,578 11, ,857 15,432 14,568 Long-term foreign borrowings: - Kreditanstalt fur Wiederaufbau ( KfW ), Frankfurt am Main ,870 30,480 - European Fund for Southeast Europe, Netherlands 192 2,985 17,625 18,625 - guarantees subordinated debt ,000 12,000 - subordinated debt ,000 15,000 - commercial loans - 60, ,262 71,495 76, ,119 86,927 90,673 As of December 31, 2010, the total amount of EUR 2,854 thousand represents long-term borrowings in domestic currency received from the Directorate for Development of Small and Medium Sized Enterprises. These borrowings were granted for periods ranging from three to eight years, at annual interest rates ranging from 0 to 7 percent. As of December 31, 2010, the total amount of EUR 12,578 thousand represents long-term borrowings in domestic currency received from the Development Fund of the Republic of Montenegro. These borrowings were granted for periods ranging from three to five years, and have grace periods ranging from six months to three years, at annual interest rates ranging from 1.5 to 6.5 percent. As of December 31, 2010, the total amount of EUR 26,870 thousand relates to long-term borrowings in domestic currency approved by Kreditanstalt für Wiederaufbau ( KfW ), Frankfurt am Main for a period rom five to ten years and interest rate linked to semi-annual EURIBOR as increased by percent p.a. Long-term borrowings stated at December 31, 2010 in the amount of EUR 17,625 thousand relate to the liability for long-term loans in domestic currency approved by European Fund for Southeast Europe, Luxembourg for a period of five to ten years and interest rate linked to semi-annual EURI- BOR as increased by percent annually. As of December 31, 2010, the long-term borrowings of EUR 12,018 thousand were associated a subordinated debt received from OTP Bank Plc., Budapest for the period of seven years at an interest rate of semi-annual EURIBOR increased by 2.25 percent annually. Long-term borrowings stated at December 31, 2009 of EUR 15,003 thousand relate to the liability arising from a long-term subordinated debt in domestic currency approved by OTP Financing Netherlands B.V., the Netherlands for period of seven years and an interest rate equaling quarterly EURIBOR increased by the margin of percent annually. As of December 31, 2010, the Bank was in compliance with the loan covenants prescribed by the Agreement with KfW. 24. OTHER LIABILITIES December 31, 2010 December 31, 2009 Trade payables Deferred guarantees fee Indirect taxes and contributions Other tax liabilities 1,153 2,046 Other ,361 3,033 79

80 25. PROVISIONS Movement on provisions for potential losses is as follows: Year Ended December 31, Balance, January 1 1, Charge for the year, net Balance, December 31 1,545 1, EMPLOYEE BENEFITS In accordance with the Collective Bargaining Agreements, the Bank has an obligation to disburse an employment retirement benefit to a retiree, in an amount equal to twelve average net salaries effective in the Bank in the month prior to the employee s retirement. In addition, employees are entitled to receive employment anniversary awards at their 10 th 20 th and 30 th employment anniversaries with the Bank as follows: - For 10 years of service one minimum salary in the Bank, - For 20 years of service two minimum salaries in the Bank, - For 30 years of service three minimum salaries in the Bank. The most recent actuarial valuations of the defined benefit obligation were carried out at December 31, 2010 by the independent actuary. Technical bases applied for calculating the estimated present value of retirement benefits and jubilee awards include implementation of the following: a) Cumulative figures, prepared in accordance with the calculated possible age of the population of Montenegro inscribed in the census from 1980 to 1982, and b) Annual interest rate of 12 percent for expected future retirement and jubilee awards payments discount. Movements in the present value of the defined benefit obligation in the current period were as follows: Retirement Benefits December 31, 2010 December 31, 2009 Other Long-Term Employee Benefits Retirement Benefits Other Long-Term Employee Benefits Balance at January Charged during the year (Note 10) Payments made during the year - - (140) - Balance at December 31 1, SHARE CAPITAL As of December 31, 2010, the Bank s share capital is comprised of 189,474 common shares (December 31, 2009: 121,020 common shares), with an individual par value of EUR All issued shares are fully paid. The Shareholding Assembly enacted a Decision on June 24, 2010 with reference to common share issue allowing the preemption rights to the existing shareholders, in the amount of EUR 35,000 thousand, i.e., shares, where the individual par value of a share amounted to EUR The Securities Commission enacted a Decision number 02/2e-14/6-10 on July 21, 2010 defining the forgoing share issue in the total amount of EUR 35,000 thousand as successful. As of December 31, 2010, the sole shareholder of the Bank s shares is OTP Bank Plc., Budapest with 100 percent of equity interest. 80 Godišnji izvještaj 2010

81 28. OFF-BALANCE-SHEET ITEMS December 31, 2010 December 31, 2009 a) Managed Funds 548 1, ,043 b) Guarantees, Other Contingent Liabilities and Payment guarantees 19,237 36,820 Performance bonds 15,369 31,232 Uncovered letters of credit 785 1,487 Undrawn credit facilities 36,765 46,320 72, ,859 c) Other off-balance-sheet items Written off loans 1,712 1,753 Written off interest Other off-balance sheet items ,408 2,723 75, ,625 As of December 31, 2010, the funds managed for and behalf of third parties in the amount of EUR 548 thousand represent loans approved by other banks to municipalities on the coast and municipality Cetinje for improvement of their water-supply system, using the Bank as an agent. The Bank charges an annual fee of 0.3 percent for carrying out these business operations in the name and on behalf of third parties. 29. operating lease arrangements Cancellable operating leases relate to business premises with limited lease terms (definite duration of lease contracts). The Bank does not have an option to purchase the leased asset at the termination of contracts. Payments recognized as an expense during 2010 amounted to EUR 1,211 thousand (2009: EUR 1,410 thousand). Commitments for operating leases undertaken as of the statement of financial position date, that have not been included in the financial statements, are as follows: December 31, 2010 December 31, 2009 Up to 1 year - 1,250 From 1 to 5 years 1,656 4,345 Over 5 years 2,731 2,012 4,387 7,607 81

82 30. cash and cash equivalents For the purposes of the cash flow statement, cash and cash equivalents comprise balances with less than three month maturity from the date of acquisition including: cash on hand, non-restricted balances with the Central Bank of Montenegro and other banks. December 31, 2010 December 31, 2009 Cash and balances with the Central Bank (Note 12) 73,672 42,273 Loans and advances to banks (Note 13) 138,987 88, , , RELATED PARTY TRANSACTIONS All transactions with related parties arise in the normal course of business and their value is not materially different from the terms and conditions that would prevail in arms-length transactions. The amounts of loans and advances given to related parties are secured by deposits, pledges and mortgages and will be settled in cash. As of December 31, 2010, the Bank did not recognize impairment provisions for the loans and advances given to related parties (December 31, 2009: EUR 77 thousand). The following table summarizes receivables from and payables to related parties as of the statement of financial position date: December 31, 2010 December 31, 2009 Cash funds: - OTP Bank Plc., Budapest: 134,798 85,148 Loans and advances to customers: - Radnici banke 7,488 9,920 - Moneta A.D., Podgorica 1,128 1,309 Total receivables 143,414 96,377 Accounts payable: - Bank s employees 3,436 4,812 - Moneta A.D., Podgorica 12,505 20,040 15,941 24,852 Borrowings: - OTP Bank Plc., Budapest: - subordinated loans 12,018 12,017 - OTP Bank Financing Netherlands B.V., the Netherlands: - subordinated loans 15,003 15,002 - liquidity loans - 60,159 27,021 87,178 Total liabilities 42, ,030 Receivables/(Payables), net 100,452 (15,653) 82 Godišnji izvještaj 2010

83 Income and expenses from transactions with related parties during 2010 and 2009 were as follows: December 31, 2010 December 31, 2009 Interest income: - OTP Bank Plc., Budapest 1, Radnici Banke Moneta A.D., Podgorica Total income 2,359 1,188 Interest expense: - Radnici Banke (206) (356) - Moneta A.D., Podgorica (2) - - OTP Bank, Budapest (398) (1,568) - OTP Bank Financing Netherlands B.V., the Netherlands (930) (3,244) Total expenses (1,536) (5,168) Net income/(expenses) 823 (3,980) During 2010, remunerations paid to persons with special authorizations and responsibilities in the Bank amounted to EUR 1,359 thousand (2009: EUR 1,462 thousand). 32. POST BALANCE SHEET EVENT On March 2 nd 2011, the Bank sold receivables in the amount of EUR 47,366 thousand to OTP bank PLC., Budapest at a transfer price of EUR 39,518 thousand. Based on the Receivable Assumption Agreement, it has been determined that in case OTP bank PLC., Budapest collects receivables by selling the related collateral, the Bank is responsible for the difference in price in the situation where the collected amount is significantly below the latest collateral value assessment preceding the sale. In accordance with IAS 37 Provisions, Contingent liabilities and Contingent Assets, potential difference in price between collateral sold and latest collateral value assessment preceding the sale, represent contingent liability (i.e. possible obligation) that arises from past events and whose existence will be confirmed only by the occurrence or non-occurrence of one or more uncertain future events not wholly within the control of the Bank. Accordingly, provision is not recognized. In addition, the amount of the potential obligation cannot be measured with sufficient reliability and accordingly, in these financial statements an estimate of the financial effect of the contingent liability, indication of the uncertainties relating to the amount or timing of any outflow and the possibility of any reimbursement is not disclosed. 33. EXCHANGE RATES The official exchange rates for major currencies used in the translation of statement of financial position items denominated in foreign currencies, into euros as at December 31, 2010 and 2009 are as follows: December 31, 2010 December 31, 2009 USD CHF GBP

84 84 Godišnji izvještaj 2010

CKB Odbor direktora CKB Board of Directors. Na dan 31. decembra godine Year Ended December 31, 2011

CKB Odbor direktora CKB Board of Directors. Na dan 31. decembra godine Year Ended December 31, 2011 godišnji izvještaj annual report 2011 1 Sadržaj / Content 5 CKB Odbor direktora / CKB Board of Directors 10 Izvještaj o ukupnom rezultatu / Statement of Comprehensive Income 11 Izvještaj o finansijskom

More information

godišnji izvještaj annual report 2015 1 godišnji izvještaj annual report 2015 3 Sadržaj IZVJEŠTAJ NEZAVISNOG REVIZORA 10 FINANSIJSKI ISKAZI ISKAZ O UKUPNOM REZULTATU 12 ISKAZ O FINANSIJSKOM POLOŽAJU

More information

Napomene za Bilans tokova gotovine U Bilansu tokova gotovine popunjavaju se kolone 3 i 4, dok se zbirovi automatski računaju.

Napomene za Bilans tokova gotovine U Bilansu tokova gotovine popunjavaju se kolone 3 i 4, dok se zbirovi automatski računaju. Uputstvo za popunjavanje obrazaca Tabele su zaštićene bez pasvorda. Ako se želi promjeniti neko zaključano polje, dovoljno je u opciji "Tools-protection" izabrati "Unprotect sheet"! Tabela na engleskom

More information

KAKO SE RAČUNOVODSTVENO VREDNUJU HOV KOJE SU RASPOLOŽIVE ZA PRODAJU

KAKO SE RAČUNOVODSTVENO VREDNUJU HOV KOJE SU RASPOLOŽIVE ZA PRODAJU stručni članak UDK 657.92 ; 336.763 Marija Mitić Udruženje banaka Srbije marija.mitic@ubs-asb.com KAKO SE RAČUNOVODSTVENO VREDNUJU HOV KOJE SU RASPOLOŽIVE ZA PRODAJU Rezime Naknadno vrednovanje HoV-a koje

More information

FIRST FINANCIAL BANK AD, PODGORICA

FIRST FINANCIAL BANK AD, PODGORICA FIRST FINANCIAL BANK AD, PODGORICA Finansijski izvještaji 31. decembar 2012. i Izvještaj nezavisnog revizora Podgorica, maj 2013. godine S A D R Ž A J: Strana IZVJEŠTAJ NEZAVISNOG REVIZORA 1 2 FINANSIJSKI

More information

Uputstvo za popunjavanje obrazaca

Uputstvo za popunjavanje obrazaca Uputstvo za popunjavanje obrazaca Osnovne napomene Na kartici Osnovni podaci potrebno je izabrati jezik (pismo) na kome želite popuniti obrazac. Obrazac je zaštićen i nisu dozvoljene izmjene. Osnovne podatke

More information

DINARSKI OROČENI DEPOZITI / LOCAL CURRENCY DEPOSIT

DINARSKI OROČENI DEPOZITI / LOCAL CURRENCY DEPOSIT DINARSKI OROČENI DEPOZITI / LOCAL CURRENCY DEPOSIT Vrsta depozita/type of Valuta depozita/currency of Kriterijumi za indeksiranje/ Criteria for index: Iznos sredstava koje Banka prima u depozit / The amount

More information

31. decembar godine

31. decembar godine HIPOTEKARNA BANKA A.D., PODGORICA 31. decembar 2010. godine FINANSIJSKI IZVJE TAJI ZA GODINU KOJA SE ZAVR AVA NA DAN 31. DECEMBRA 2010. Strana I 1-2 Bilans uspjeha 3 Bilans stanja 4 kapitalu 5 6 7-34 35-47

More information

Preduzeće za međunarodno investiranje. "GLOBAL REAL ESTATE & INVESTMENT DOO Beograd, Kralja Petra I broj 32

Preduzeće za međunarodno investiranje. GLOBAL REAL ESTATE & INVESTMENT DOO Beograd, Kralja Petra I broj 32 11000 Beograd Ilije Stojadinovića 6/2 (381 11) 2317-933, 2318-927 Preduzeće za međunarodno investiranje "GLOBAL REAL ESTATE & INVESTMENT DOO Beograd, Kralja Petra I broj 32 Izveštaj o izvršenoj reviziji

More information

KAKO SE RAČUNOVODSTVENO VREDNUJU HOV KOJE SE DRŽE DO DOSPEĆA?

KAKO SE RAČUNOVODSTVENO VREDNUJU HOV KOJE SE DRŽE DO DOSPEĆA? UDK 336.763.061.71 ; 006.44:657.2 Marija Mitić Udruženje banaka Srbije marija.mitic@ubs-asb.com stručni članak KAKO SE RAČUNOVODSTVENO VREDNUJU HOV KOJE SE DRŽE DO DOSPEĆA? Rezime Kategorija investicije

More information

BONITETNI IZVJEŠTAJ. Izdato za: Bisnode d.o.o. Izdato dana Član grupe BISNODE, Stockholm, Švedska

BONITETNI IZVJEŠTAJ. Izdato za: Bisnode d.o.o. Izdato dana Član grupe BISNODE, Stockholm, Švedska BONITETNI IZVJEŠTAJ Izdato za: Bisnode d.o.o. Član grupe BISNODE, Stockholm, Švedska Bonitetni izvještaj PROFIL Poglavlje 1 Preduzeće: Adresa: Djelatnost: G 47.11 TRGOVINA NA MALO U NESPECIJALIZIRANIM

More information

PKB KORPORACIJA AD BEOGRAD - U RESTRUKTURIRANJU

PKB KORPORACIJA AD BEOGRAD - U RESTRUKTURIRANJU ABCD KPMG d.o.o. Beograd Kraljice Natalije 11 11000 Belgrade Serbia Telephone: Fax: E-mail: Internet: +381 11 20 50 500 +381 11 20 50 550 info@kpmg.rs www.kpmg.rs Izveštaj nezavisnog revizora AKCIONARIMA

More information

KOMERCIJALNA BANKA A.D. BANJA LUKA

KOMERCIJALNA BANKA A.D. BANJA LUKA KOMERCIJALNA BANKA A.D. BANJA LUKA Izveštaj o izvršenoj reviziji finansijskih izveštaja za 2007. godinu 14. mart 2008. godine IZVEŠTAJ O IZVRŠENOJ REVIZIJI FINANSIJSKIH IZVEŠTAJA ZA 2007. GODINU S A D

More information

BONITETNI IZVEŠTAJ. Izdato za: Izdato dana

BONITETNI IZVEŠTAJ. Izdato za: Izdato dana BONITETNI IZVEŠTAJ Izdato za: www.bisnode.si, tel: +386 (0)1 620 2 866, fax: +386 (0)1 620 2 708 Bonitetni izveštaj PROFIL Poglavlje 1 Preduzeće: Adresa: Djelatnost: B 05.20 VAĐENJE LIGNITA JIB: Veličina

More information

Revidirani financijski izvještaji Zagrebačke banke d.d. za razdoblje od do Sadržaj:

Revidirani financijski izvještaji Zagrebačke banke d.d. za razdoblje od do Sadržaj: Revidirani financijski izvještaji Zagrebačke banke d.d. za razdoblje od 01.01.2014. do 31.12.2014. Sadržaj: 1. Izvještaj poslovodstva za razdoblje od 01.01.2014. do 31.12.2014. godine 2. Izjave osoba odgovornih

More information

GODIŠNJI IZVEŠTAJ O POSLOVANJU AKCIONARSKOG DRUŠTVA u 2013.godini

GODIŠNJI IZVEŠTAJ O POSLOVANJU AKCIONARSKOG DRUŠTVA u 2013.godini AGROINDUSTRIJSKI KOMBINAT''BAČKA TOPOLA''AD,BAČKA TOPOLA GODIŠNJI IZVEŠTAJ O POSLOVANJU AKCIONARSKOG DRUŠTVA u 2013.godini Na osnovu ČLANA 50.Zakona o tržištu kapitala(sl.glasnik RS br.31/2011) i člana

More information

. BEOGRAD PLATNA INSTITUCIJA ZA GODINU I

. BEOGRAD PLATNA INSTITUCIJA ZA GODINU I TENFORE. BEOGRAD PLATNA INSTITUCIJA IZ ZA 2016. GODINU I Strana 1-2 Bilans stanja 3-6 Bilans uspeha 7-8 ostalom rezultatu 9-10 Izv o promenama na kapitalu 11-12 I 13-14 je 15-32 33-42 Pismo o prezentaciji

More information

Finansije i računovodstvo

Finansije i računovodstvo Finansije i računovodstvo ENGLESKO-SRPSKI MINI REČNIK FINANSIJSKOG IZVEŠTAVANJA (preko 200 pojmova) Account Račun Accounting entity Računovodstveni entitet Accounting equation rules Pravila računovodstvene

More information

Bosnalijek, farmaceutska i hemijska industrija, dioničko društvo. Telephone and fax tel: ; fax:

Bosnalijek, farmaceutska i hemijska industrija, dioničko društvo. Telephone and fax tel: ; fax: GENERAL INFORMATION Form OEI-PD Table A Description Content Registration number issued by the registry of the Commission: 1. INFORMATION ABOUT THE ISSUER Full and short company name Bosnalijek, farmaceutska

More information

CJENIK I. Iznajmljivanje optic kih vlakana (dark fiber) - SIOL. Zakup kapacitete VPN L2 - SLA ponuda - SIOL

CJENIK I. Iznajmljivanje optic kih vlakana (dark fiber) - SIOL. Zakup kapacitete VPN L2 - SLA ponuda - SIOL CJENIK I. Iznajmljivanje optic kih vlakana (dark fiber) - SIOL Mjesečna cijena za zakup para optičkih vlakana iznosi 0,28 eura (bez PDV-a) po metru para vlakana na ugovorni period od 1 godine. U zavisnosti

More information

IZVEŠTAJ NEZAVISNOG REVIZORA

IZVEŠTAJ NEZAVISNOG REVIZORA Imotska 1, 11040 Beograd Telefon: 381 11 30 98 198 Telefon: 381 11 30 98 199 E-mail: office@finodit.co.rs JKP VODOKANAL BELOG GOLUBA 5 SOMBOR IZVEŠTAJ NEZAVISNOG REVIZORA Osnivaču JKP VODOKANAL SOMBOR

More information

THE REPUBLIC OF CROATIA COPY 1 MINISTRY OF FINANCE-TAX ADMINISTRATION - for the claimant

THE REPUBLIC OF CROATIA COPY 1 MINISTRY OF FINANCE-TAX ADMINISTRATION - for the claimant R E P U B L I K A H R V A T S K A MINISTARSTVO FINANCIJA-POREZNA UPRAVA PRIMJERAK 1 - za podnositelja zahtjeva - THE REPUBLIC OF CROATIA COPY 1 MINISTRY OF FINANCE-TAX ADMINISTRATION - for the claimant

More information

ANALIZA POSLOVANJA PREDMETNI PROFESOR PROF. DR. ZIJO VELEDAR

ANALIZA POSLOVANJA PREDMETNI PROFESOR PROF. DR. ZIJO VELEDAR Nastavni predmet ANALIZA POSLOVANJA PREDMETNI PROFESOR PROF. DR. ZIJO VELEDAR Literatura Dr. K. Žager& Dr. L. Žager:Analiza poslovanja, Masmedia, Zagreb, 1999 Doc.dr. Goranka Knežević: Analiza finansijskih

More information

PODALI O PODNOSITELJU ZAHTJEVA DAVATELJU LICENCE INFORMATION ON THE CLAIMANT LICENSOR:

PODALI O PODNOSITELJU ZAHTJEVA DAVATELJU LICENCE INFORMATION ON THE CLAIMANT LICENSOR: REPUBLIKA HRVATSKA MINISTARSTVO FINANCIJA - POREZNA UPRAVA THE REPUBLIC OF CROATIA MINISTRY OF FINANCE TAX ADMINISTRATIO PRIMJERAK I - za podnositelja zahtjeva - copy 1 - tor the daimant - ZAHTJEV ZA UMANJENJE

More information

Godišnje izvješće Annual Report

Godišnje izvješće Annual Report Godišnje izvješće 2006. Annual Report 1 2 sadržaj / contents 4 Poruka predsjednice Nadzornog odbora 54 Introductory notes of the Chairman of the Supervisory Board 5 Riječ predsjednice Uprave Banke 55 Remarks

More information

TARIFNIK ZA KREDITE ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE Važi od

TARIFNIK ZA KREDITE ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE Važi od TARIFNIK ZA KREDITE ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE Važi od 07.04.2016. TARIFNIK ZA KREDITE ZA FIZIČKA LICA I POLJOPRIVREDNIKE Važi od 07.04.2016. GOTOVINSKI, POTROŠAČKI, DOZVOLJE PREKORAČENJE

More information

REVALUATION OF TANGIBLE AND INTANGIBLE ASSETS ACCOUNTING AND TAX IMPLICATIONS IN CROATIA

REVALUATION OF TANGIBLE AND INTANGIBLE ASSETS ACCOUNTING AND TAX IMPLICATIONS IN CROATIA Ivana Dražić Lutilsky, PhD Faculty of Economics and Business, University of Zagreb Trg J. F. Kennedyja 6, 10000 Zagreb, Croatia Phone: +385 1 238 3408 Fax: +385 1 233 5633 E-mail address: idrazic@efzg.hr

More information

Da li cene odražavaju informacije? Zašto se posmatra efikasnost tržišta? Implikacije na poslovanje i poslovne finansije Implikacije na investicije

Da li cene odražavaju informacije? Zašto se posmatra efikasnost tržišta? Implikacije na poslovanje i poslovne finansije Implikacije na investicije EFIKASNOST TRŽIŠTA Hipoteza o efikasnosti tržišta (EMH) Da li cene odražavaju informacije? Zašto se posmatra efikasnost tržišta? Implikacije na poslovanje i poslovne finansije Implikacije na investicije

More information

UNIVERZITET SINGIDUNUM DEPARTMAN ZA POSLEDIPLOMSKE STUDIJE

UNIVERZITET SINGIDUNUM DEPARTMAN ZA POSLEDIPLOMSKE STUDIJE UNIVERZITET SINGIDUNUM DEPARTMAN ZA POSLEDIPLOMSKE STUDIJE MASTER RAD Bonitet banaka Mentor: Student: Prof. dr Budimir Stakić Ana Zukić 89/2006 Beograd, 2009. Sadržaj 1 Sadržaj Uvod... 5 Prvi deo Bonitet

More information

TARIFNIK ZA KREDITE ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE Važi od

TARIFNIK ZA KREDITE ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE Važi od TARIFNIK ZA KREDITE ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE Važi od 27.10.2015. TARIFNIK ZA KREDITE ZA FIZIČKA LICA I POLJOPRIVREDNIKE Važi od 27.10.2015. GOTOVINSKI, POTROŠAČKI, DOZVOLJENO PREKORAČENJE

More information

FINANSIJSKI IZVJE[TAJI I NEZAVISNO REVIZORSKO MI[LJENJE ZA GODINU KOJA JE ZAVR[ILA 31. DECEMBRA 2000.

FINANSIJSKI IZVJE[TAJI I NEZAVISNO REVIZORSKO MI[LJENJE ZA GODINU KOJA JE ZAVR[ILA 31. DECEMBRA 2000. FINANSIJSKI IZVJE[TAJI I NEZAVISNO REVIZORSKO MI[LJENJE ZA GODINU KOJA JE ZAVR[ILA 31. DECEMBRA 2000. AND INDEPENDENT AUDITORS' REPORT FOR THE YEAR ENDED 31 DECEMBER 2000 19 NEZAVISNO REVIZORSKO MI[LJENJE

More information

THE GLOBAL ECONOMIC CRISIS AND THE IMPORTANCE OF MANAGING CASH FLOWS IN CONDITIONS OF GLOBAL ECONOMIC CRISIS. Ivana Bešlić Dragana Bešlić *

THE GLOBAL ECONOMIC CRISIS AND THE IMPORTANCE OF MANAGING CASH FLOWS IN CONDITIONS OF GLOBAL ECONOMIC CRISIS. Ivana Bešlić Dragana Bešlić * Faculty of Economics, University of Niš, 18 October 2013 International Scientific Conference THE GLOBAL ECONOMIC CRISIS AND THE FUTURE OF EUROPEAN INTEGRATION THE IMPORTANCE OF MANAGING CASH FLOWS IN CONDITIONS

More information

Naknade i provizije za klijente Poslovnog sektora poslovi sa nerezidentima u primeni od

Naknade i provizije za klijente Poslovnog sektora poslovi sa nerezidentima u primeni od Naknade i provizije za klijente Poslovnog sektora poslovi sa nerezidentima u primeni od 01.09.2016. Fees and commissions for clients of Business sector Non-residents in use since 01.09.2016. MEĐUNARODNI

More information

Kako do boljih finansijskih izveštaja? Najčešće nepravilnosti u bilansiranju obaveza i rashoda

Kako do boljih finansijskih izveštaja? Najčešće nepravilnosti u bilansiranju obaveza i rashoda Kako do boljih finansijskih izveštaja? Najčešće nepravilnosti u bilansiranju obaveza i rashoda Ana Kolić Beograd, 15-16.10.2015. Sadržaj Najčešće nepravilnosti prilikom bilansiranja obaveza i rashoda I

More information

UBLAŽAVANJE IZLOŽENOSTI - PRISTUPI I PRIZNATI INSTRUMENTI (9)

UBLAŽAVANJE IZLOŽENOSTI - PRISTUPI I PRIZNATI INSTRUMENTI (9) 156 Bankarstvo 4 2015 stručni članak UDK 005.334:336.71 Bankarski rizik 48 dr Vesna Matić Udruženje banaka Srbije vesna.matic@ubs-asb.com UBLAŽAVANJE IZLOŽENOSTI - PRISTUPI I PRIZNATI INSTRUMENTI (9) Rezime

More information

Godišnje izvješće 2013 Annual Report

Godišnje izvješće 2013 Annual Report Godišnje izvješće 2013 Annual Report 2 Partner banka - Godišnje izvješće 2013. Partner bank - Annual Report 2013 SADRŽAJ CONTENTS 5 Izvješće o obavljenom nadzoru u 2013. godini Report on conducted supervision

More information

PRAVILNIK O TARIFI KASTODI USLUGA RULEBOOK OF TARIFFS FOR CUSTODY SERVICES

PRAVILNIK O TARIFI KASTODI USLUGA RULEBOOK OF TARIFFS FOR CUSTODY SERVICES Na osnovu člana 37. stav 2. Statuta Banca Intesa ad Beograd Izvršni odbor dana 22. 07. 2014. godine donosi PRAVILNIK O TARIFI KASTODI USLUGA RULEBOOK OF TARIFFS FOR CUSTODY SERVICES Služba za kastodi poslove

More information

ANALIZA FINANSIJSKIH IZVEŠTAJA

ANALIZA FINANSIJSKIH IZVEŠTAJA UNIVERZITET SINGIDUNUM Doc. dr Goranka Knežević ANALIZA FINANSIJSKIH IZVEŠTAJA Beograd, 2008. ANALIZA FINANSIJSKIH IZVEŠTAJA Autor: Doc. dr Goranka Knežević Recenzenti: Prof. dr Milovan Stanišić Prof.

More information

PUBLISHING DATA AND INFORMATION OF THE. EXPOBANK JSC Belgrade

PUBLISHING DATA AND INFORMATION OF THE. EXPOBANK JSC Belgrade EXECUTIVE BOARD No: 237/2017 PUBLISHING DATA AND INFORMATION OF THE EXPOBANK JSC Belgrade As at 30 June 2017 Expobank JSC Belgrade (hereinafter: Bank) in accordance with the Decision on publishing data

More information

Miloš Brdar IZVJEŠTAJ O NOVČANIM TIJEKOVIMA REGIONALNE BANKE

Miloš Brdar IZVJEŠTAJ O NOVČANIM TIJEKOVIMA REGIONALNE BANKE SVEUČILIŠTE U RIJECI EKONOMSKI FAKULTET Miloš Brdar IZVJEŠTAJ O NOVČANIM TIJEKOVIMA REGIONALNE BANKE DIPLOMSKI RAD Rijeka, 2014. SVEUČILIŠTE U RIJECI EKONOMSKI FAKULTET IZVJEŠTAJ O NOVČANIM TIJEKOVIMA

More information

imaš internet? imaš i posao. cjenovnik usluga

imaš internet? imaš i posao. cjenovnik usluga imaš internet? imaš i posao. cjenovnik usluga O nama zaposli.me je savremena online platforma poslovnih mogućnosti. Mi spajamo ljudski potencijal i poslovne prilike kroz jedinstvenu berzu rada na tržištu

More information

Osmanović A., Upravljanje rizikom portfolija vanbilansnih aktivnosti banke i njihov uticaj na rast prihoda banke, Anali poslovne

Osmanović A., Upravljanje rizikom portfolija vanbilansnih aktivnosti banke i njihov uticaj na rast prihoda banke, Anali poslovne UPRAVLJANJE RIZIKOM PORTFOLIJA VANBILANSNIH AKTIVNOSTI BANKE I NJIHOV UTICAJ NA RAST PRIHODA BANKE RISK MANAGEMENT PORTFOLIO OFF BALANCE SHEET BANK ACTIVITIES AND THEIR EFFECT ON REVENUE GROWTH OF BANK

More information

CORPORATE INCOME TAX IN EU COUNTRIES COMPARATIVE ANALYSIS 1 UDC (4-672) Jadranka Djurović-Todorović

CORPORATE INCOME TAX IN EU COUNTRIES COMPARATIVE ANALYSIS 1 UDC (4-672) Jadranka Djurović-Todorović FACTA UNIVERSITATIS Series: Economics and Organization Vol. 1, N o 10, 2002, pp. 57-66 CORPORATE INCOME TAX IN EU COUNTRIES COMPARATIVE ANALYSIS 1 UDC 336.27(4-672) Jadranka Djurović-Todorović Faculty

More information

THE QUALITY OF DERIVATIVE INSTRUMENTS DISCLOSURE IN ACCORDANCE WITH THE IFRS 7

THE QUALITY OF DERIVATIVE INSTRUMENTS DISCLOSURE IN ACCORDANCE WITH THE IFRS 7 International Scientific Conference of IT and Business-Related Research THE QUALITY OF DERIVATIVE INSTRUMENTS DISCLOSURE IN ACCORDANCE WITH THE IFRS 7 KVALITET NAPOMENA O DERIVATIVNIM INSTRUMENTIMA U SKLADU

More information

Bilten Centralne banke Crne Gore Avgust Bulletin of Central Bank of Montenegro August 2006

Bilten Centralne banke Crne Gore Avgust Bulletin of Central Bank of Montenegro August 2006 Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Bilten Centralne banke Crne Gore Bulletin of Central Bank of Montenegro IZDAVAČ: WEB ADRESA: Centralna banka Crne Gore Bulevar Svetog Petra Cetinjskog

More information

This Merger Agreement (the Agreement ) is entered into on [insert] 2018, between the following parties:

This Merger Agreement (the Agreement ) is entered into on [insert] 2018, between the following parties: NACRT UGOVORA O PRIPAJANJU Ovaj Ugovor o pripajanju ( Ugovor ) zaključen je dana [unijeti] 2018. godine, između sljedećih ugovornih strana: 1. AKCIONARSKO DRUŠTVO BANJALUČKA PIVARA BANJA LUKA, sa registrovanim

More information

tuzlanska banka d.d. tuzla

tuzlanska banka d.d. tuzla tuzlanska banka d.d. tuzla godišnji izvještaj annual report 2004 tuzlanska banka d.d. tuzla godišnji izvještaj annual report 2004 lom: Gordan Zovko - Priprema i tisak: Suton, Široki Brijeg - Tiraž : 500

More information

Godi{nji izvje{taj Annual report 2008

Godi{nji izvje{taj Annual report 2008 Godi{nji izvje{taj Annual report KALENDAR AKTIVNOSTI JANUAR JUN FEBRUAR Slanje kamatnih listova po{tom Pridru`eno ~lanstvo Nove banke u poslovanju sa Visa Preseljenje Filijale Gradi{ka u nove prostorije.

More information

FINANCIJSKI I OPERATIVNI LEASING IZ PERSPEKTIVE PODUZETNIKA

FINANCIJSKI I OPERATIVNI LEASING IZ PERSPEKTIVE PODUZETNIKA Financijski i operativni leasing iz perspektive poduzetnika 159 FINANCIJSKI I OPERATIVNI LEASING IZ PERSPEKTIVE PODUZETNIKA dr. sc. Aljoša Šestanović, CFA Visoka škola za ekonomiju poduzetništvo i upravljanje

More information

Na osnovu Zakona o platnom prometu, Zakona o deviznom poslovanju i odgovarajućih podzakonskih akata,

Na osnovu Zakona o platnom prometu, Zakona o deviznom poslovanju i odgovarajućih podzakonskih akata, Na osnovu Zakona o platnom prometu, Zakona o deviznom poslovanju i odgovarajućih podzakonskih akata, Pursuant the Law on Payments Transactions, Law on Foreign Exchange Transactions and other relevant by-laws,

More information

IZVOD IZ TARIFE NAKNADA ZA USLUGE FIZIČKIM LICIMA GRAĐANIMA - DEO KOJI SE ODNOSI NA PLATNE USLUGE

IZVOD IZ TARIFE NAKNADA ZA USLUGE FIZIČKIM LICIMA GRAĐANIMA - DEO KOJI SE ODNOSI NA PLATNE USLUGE (primena od 01032017 / valid from 01032017) IZVOD IZ TARIFE NAKNADA ZA USLUGE FIZIČKIM LICIMA GRAĐANIMA - DEO KOJI SE ODNOSI NA PLATNE USLUGE EXERPT FROM LIST OF FEES AND COMMISSIONS FOR SERVICES APPLICABLE

More information

Tax balance (Form PB 800-A); Tax balance (Form PB 800-B);

Tax balance (Form PB 800-A); Tax balance (Form PB 800-B); Pravilnik o primjeni Zakona o porezu na dobit u Federaciji Bosne i Hercegovine/Ordinance on implementation of Law on Corporate Income Tax in the Federation Bosnia and Herzegovina November 2016 Pravilnik

More information

Banka za sva vremena Bank for all times

Banka za sva vremena Bank for all times 2 C R N O G O R S K A K O M E R C I J A L N A B A N K A 3 C R N O G O R S K A K O M E R C I J A L N A B A N K A Banka za sva vremena Bank for all times 4 Godišnji izvještaj Annual report Sadržaj 04 Finansijski

More information

Metodeitehnikezainternu. Vesna Damnjanovic

Metodeitehnikezainternu. Vesna Damnjanovic Metodeitehnikezainternu analizu Vesna Damnjanovic Agenda Model gepa kvaliteta usluga McKinsey s 7-s model Tehnika Balanced scorecard Lanac vrednosti Model gepakvalitetausluge Model gepa KUPCI Word-of-mouth

More information

USPJEŠNOST POSLOVANJA PODUZEĆA MORSKE AKVAKULTURE U SPLITSKO- DALMATINSKOJ ŽUPANIJI U PERIODU OD

USPJEŠNOST POSLOVANJA PODUZEĆA MORSKE AKVAKULTURE U SPLITSKO- DALMATINSKOJ ŽUPANIJI U PERIODU OD SVEUČILIŠTE U SPLITU EKONOMSKI FAKULTET ZAVRŠNI RAD USPJEŠNOST POSLOVANJA PODUZEĆA MORSKE AKVAKULTURE U SPLITSKO- DALMATINSKOJ ŽUPANIJI U PERIODU OD 2012.-2015. Mentor: Doc. dr. sc. Slađana Pavlinović

More information

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Bilten Centralne banke Crne Gore Bulletin of Central Bank of Montenegro IZDAVAČ: WEB ADRESA: Centralna banka Crne Gore Bulevar Svetog Petra Cetinjskog

More information

SADRŽAJ CONTENTS. 5 Izvješće o obavljenom nadzoru za godinu Report on the performed supervision in the year 2008

SADRŽAJ CONTENTS. 5 Izvješće o obavljenom nadzoru za godinu Report on the performed supervision in the year 2008 SADRŽAJ CONTENTS 5 Izvješće o obavljenom nadzoru za 2008. godinu Report on the performed supervision in the year 2008 9 Izvješće Uprave o poslovanju Partner banke u 2008. godini Report of the Management

More information

FUND TRANSFER PRICING - SAVREMEN KONCEPT ZA UTVRĐIVANJE PROFITABILNOSTI POSLOVNIH SEKTORA BANKE

FUND TRANSFER PRICING - SAVREMEN KONCEPT ZA UTVRĐIVANJE PROFITABILNOSTI POSLOVNIH SEKTORA BANKE originalni naučni rad UDK 005.915:336.71 ; 657.212 Rezime mr Aleksandra Biorac Eurobank EFG ad Beograd aleksandra.biorac@eurobankefg.rs FUND TRANSFER PRICING - SAVREMEN KONCEPT ZA UTVRĐIVANJE PROFITABILNOSTI

More information

Z A K O N. Loan Agreement. (Deposit Insurance Strengthening Project) between REPUBLIC OF SERBIA. and

Z A K O N. Loan Agreement. (Deposit Insurance Strengthening Project) between REPUBLIC OF SERBIA. and Z A K O N O POTVRĐIVANJU SPORAZUMA O ZAJMU (PROJEKAT PODRŠKE AGENCIJI ZA OSIGURANJE DEPOZITA) IZMEĐU REPUBLIKE SRBIJE I MEĐUNARODNE BANKE ZA OBNOVU I RAZVOJ Član 1. Potvrđuje se Sporazum o zajmu (Projekat

More information

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Bilten Centralne banke Crne Gore Mart 2015 Bulletin of Central Bank of Montenegro IZDAVAČ: WEB ADRESA: Centralna banka Crne Gore Bulevar Svetog Petra

More information

Ime i prezime / naziv tvrtke Full name / business name: Pravni oblik Legal form:..

Ime i prezime / naziv tvrtke Full name / business name: Pravni oblik Legal form:.. R E P U B L I K A H R V A T S K A PRIMJERAK 1 MINISTARSTVO FINANCIJA-POREZNA UPRAVA - za podnositelja zahtjeva - THE REPUBLIC OF CROATIA COPY 1 MINISTRY OF FINANCE-TAX ADMINISTRATION - for the claimant

More information

TARIFF FOR PAYMENT TRANSACTIONS - NATURAL PERSONS DOMESTIC PT

TARIFF FOR PAYMENT TRANSACTIONS - NATURAL PERSONS DOMESTIC PT METHOD OF PAYMENT TARIFF FOR PAYMENT TRANSACTIONS - NATURAL PERSONS - 15.12.2017. - DOMESTIC PT TYPE OF TRANSACTION CURRENCY FEE % min max Disbursements from PI account 0.00 0.00 Disbursement of other

More information

REPUBLIKA SRPSKA: Capital markets. Amendments to the Takeover Act 1. Increased threshold for mandatory takeover offer

REPUBLIKA SRPSKA: Capital markets. Amendments to the Takeover Act 1. Increased threshold for mandatory takeover offer No. 18/July 2013 Belgrade Serbian version REPUBLIKA SRPSKA: Capital markets Amendments to the Takeover Act 1 Increased threshold for mandatory takeover offer The percentage of voting shares held in the

More information

GRUPA ATLANTSKA PLOVIDBA DUBROVNIK NEREVIDIRANI KONSOLIDIRANI FINANCIJSKI IZVJEŠTAJ ZA RAZDOBLJE I IX GODINE

GRUPA ATLANTSKA PLOVIDBA DUBROVNIK NEREVIDIRANI KONSOLIDIRANI FINANCIJSKI IZVJEŠTAJ ZA RAZDOBLJE I IX GODINE GRUPA ATLANTSKA PLOVIDBA DUBROVNIK NEREVIDIRANI KONSOLIDIRANI FINANCIJSKI IZVJEŠTAJ ZA RAZDOBLJE I IX 2012. GODINE Dubrovnik, 19. listopada 2012. SADRŽAJ: I. MEUIZVJEŠTAJ UPRAVE O FINANCIJSKOM POLOŽAJU

More information

SERBIA: Tax. Rulebook on Transfer Pricing

SERBIA: Tax. Rulebook on Transfer Pricing No. 17/July 2013 Belgrade Serbian version SERBIA: Tax Rulebook on Transfer Pricing On 12th July 2013, the Ministry of Finance issued the Rulebook on transfer pricing and arm s length methods applicable

More information

Aims of the class (ciljevi časa):

Aims of the class (ciljevi časa): Aims of the class (ciljevi časa): Key vocabulary: Unit 8. The Stock Market (=berza), New Insights into Business, pg. 74 Conditional 1 (Prvi tip kondicionalnih klauza) Conditional 2 (Drugi tip kondicionalnih

More information

Interno S T A T U T NLB BANKE AD PODGORICA. Kabinet

Interno S T A T U T NLB BANKE AD PODGORICA. Kabinet Interno S T A T U T NLB BANKE AD PODGORICA Kabinet SADRŽAJ: I OSNOVNE ODREDBE... 2 II NAZIV, SJEDIŠTE I OBILJEŽJA BANKE... 2 III POSLOVANJE I ORGANlZACIJA... 3 IV KAPITAL I UPRAVLJANJE KAPITALOM... 6 a)

More information

Procjena vrijednosti malog poduzeća. Petra Mezulić Juric, mag.oec.

Procjena vrijednosti malog poduzeća. Petra Mezulić Juric, mag.oec. Procjena vrijednosti malog poduzeća doc.dr.sc. Mirela Alpeza Petra Mezulić Juric, mag.oec. Pitanja za zagrijavanje Što je bilanca? Pregled stanja imovine, obveza i kapitala (glavnice) na određen dan Statičan

More information

Naša posvećenost je naša snaga

Naša posvećenost je naša snaga 1 1 Naša posvećenost je naša snaga 2008. je bila godina značajnih izazova za globalnu ekonomiju, za industriju finansijskih usluga i za naše poslovanje. Za sada, naš poslovni model ostaje dosledan, i prognoze

More information

ZNAČAJ DEPOZITA KAO GLAVNOG IZVORA SREDSTAVA ZA LIKVIDNOST BANKE THE SIGNIFICANCE OF DEPOSITS AS THE MAIN SOURCE OF FUNDS FOR BANK LIQUIDITY

ZNAČAJ DEPOZITA KAO GLAVNOG IZVORA SREDSTAVA ZA LIKVIDNOST BANKE THE SIGNIFICANCE OF DEPOSITS AS THE MAIN SOURCE OF FUNDS FOR BANK LIQUIDITY Zbornik radova Ekonomskog fakulteta Brčko Godina 9, broj 9, 2015, str. 31-36. Pregledni članak Review article UDK: 336.781.5:005.334 DOI: 10.7251/ZREFB1509031R ZNAČAJ DEPOZITA KAO GLAVNOG IZVORA SREDSTAVA

More information

POSLEDICE PORASTA KAMATNIH STOPA U SAD NA GLOBALNO FX TRŽIŠTE

POSLEDICE PORASTA KAMATNIH STOPA U SAD NA GLOBALNO FX TRŽIŠTE Bankarstvo, 2016, vol. 45, br. 1 Primljen: 27.01.2016. Prihvaćen: 23.03.2016. 42 originalni naučni rad UDK 336.748(73) 336.781.5:339.72(100) 339.13.024 DOI: 10.5937/bankarstvo1601042K Nataša Kožul Samostalni

More information

GODIŠNJE IZVJEŠĆE ANNUAL REPORT

GODIŠNJE IZVJEŠĆE ANNUAL REPORT 09 GODIŠNJE IZVJEŠĆE ANNUAL REPORT Introduction Uvod Institutional framework Institucionalni okvir The impacts of the global financial crisis started channeling themselves more powerfully during the first

More information

VREDNOVANJE NOVČANIH TOKOVA

VREDNOVANJE NOVČANIH TOKOVA VREDNOVANJE NOVČANIH TOKOVA DIONICE DISKONTIRANJE NA SADAŠNJU VRIJEDNOST NET PRESENT VALUE (NPV) Čista (neto) sadašnja vrijednost Jedna od temeljnih metoda financijskog odlučivanja Sadašnja vrijednost

More information

Godišnji izveštaj o poslovanju. Godišnji izveštaj o poslovanju 2014.

Godišnji izveštaj o poslovanju. Godišnji izveštaj o poslovanju 2014. Godišnji izveštaj o poslovanju Godišnji izveštaj o poslovanju. 1 Nemačka Češka Austrija Slovenija Hrvatska Slovačka Mađarska Ukrajina Sberbank Srbija i Sberbank Evropa Bosna i Hercegovina Srbija Strana

More information

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro. Bilten Centralne banke Crne Gore Mart Bulletin of Central Bank of Montenegro March 2007

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro. Bilten Centralne banke Crne Gore Mart Bulletin of Central Bank of Montenegro March 2007 Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Bilten Centralne banke Crne Gore Bulletin of Central Bank of Montenegro IZDAVAČ: WEB ADRESA: Centralna banka Crne Gore Bulevar Svetog Petra Cetinjskog

More information

Cenovnik - Pravna lica / Price list - Legal entities

Cenovnik - Pravna lica / Price list - Legal entities Cenovnik - Pravna lica / Price list - Legal entities I RAČUNI / BANK ACCOUNTS 1.1. Računi pravnih lica - rezidenata / Accounts for legal entities residents 1.1.1. Otvaranje tekućih računa / Account opening

More information

Z A K O N O POTVRĐIVANJU OKVIRNOG UGOVORA O ZAJMU IZMEĐU BANKE ZA RAZVOJ SAVETA EVROPE I REPUBLIKE SRBIJE

Z A K O N O POTVRĐIVANJU OKVIRNOG UGOVORA O ZAJMU IZMEĐU BANKE ZA RAZVOJ SAVETA EVROPE I REPUBLIKE SRBIJE Z A K O N O POTVRĐIVANJU OKVIRNOG UGOVORA O ZAJMU IZMEĐU BANKE ZA RAZVOJ SAVETA EVROPE I REPUBLIKE SRBIJE Član 1. Potvrđuje se Okvirni ugovor o zajmu između Banke za razvoj Saveta Evrope i Republike Srbije,

More information

HRVATSKI SABOR ODLUKU

HRVATSKI SABOR ODLUKU HRVATSKI SABOR Na temelju članka 88. Ustava Republike Hrvatske, donosim 11 ODLUKU O PROGLAŠENJU ZAKONA O POTVRĐIVANJU UGOVORA O ZAJMU IZMEĐU REPUBLIKE HRVATSKE I MEĐUNARODNE BANKE ZA OBNOVU I RAZVOJ ZA

More information

Annuity. Bank BELIBOR. Currency clause

Annuity. Bank BELIBOR. Currency clause OPŠTI USLOVI POSLOVANJA SA FIZIČKIM LICIMA-GRAĐANIMA VOJVOĐANSKE BANKE AD NOVI SAD GENERAL TERMS AND CONDITIONS WITH PHYSICAL PERSONS -CITIZENS VOJVODJANSKA BANKA AD NOVI SAD DEFINICIJA POJMOVA Za potrebe

More information

TARIFNIK ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE PRICE LIST FOR PRIVATE INDIVIDUALS, FARMERS AND ENTREPRENEURS

TARIFNIK ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE PRICE LIST FOR PRIVATE INDIVIDUALS, FARMERS AND ENTREPRENEURS TARIFNIK ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE PRICE LIST FOR PRIVATE INDIVIDUALS, FARMERS AND ENTREPRENEURS 210.2017. TARIFNIK ZA FIZIČKA LICA I POLJOPRIVREDNIKE TARIFFS FOR PRIVATE INDIVIDUALS

More information

TARIFNIK ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE PRICE LIST FOR PRIVATE INDIVIDUALS, FARMERS AND ENTREPRENEURS

TARIFNIK ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE PRICE LIST FOR PRIVATE INDIVIDUALS, FARMERS AND ENTREPRENEURS TARIFNIK ZA FIZIČKA LICA, POLJOPRIVREDNIKE I PREDUZETNIKE PRICE LIST FOR PRIVATE INDIVIDUALS, FARMERS AND ENTREPRENEURS TARIFNIK ZA FIZIČKA LICA I POLJOPRIVREDNIKE TARIFFS FOR PRIVATE INDIVIDUALS AND FARMERS

More information

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Bilten Centralne banke Crne Gore Septembar 2011 Bulletin of Central Bank of Montenegro IZDAVAČ: WEB ADRESA: Centralna banka Crne Gore Bulevar Svetog

More information

Godišnje izvješće 2016 Annual Report

Godišnje izvješće 2016 Annual Report Godišnje izvješće 2016 Annual Report SADRŽAJ CONTENTS 5 Izvješće o obavljenom nadzoru u 2016. godini Report on conducted supervision in 2016 9 Izvješće Uprave o stanju banke u 2016. godini Report of the

More information

MENADŽMENT OBRTNIH SREDSTAVA KAO FAKTOR FINANSIJSKE STABILNOSTI MSP

MENADŽMENT OBRTNIH SREDSTAVA KAO FAKTOR FINANSIJSKE STABILNOSTI MSP originalni naučni rad UDK 658.153 ; 005.591.1 Prof dr Živan Nikolić Visoka strukovna škola za računovodstvo i berzansko poslovanje, Beograd zivan.nikolic14@gmail.com Mr Ivan Raonić MENADŽMENT OBRTNIH SREDSTAVA

More information

INFO PAKET smjera FINANSIJE I BANKARSTVO

INFO PAKET smjera FINANSIJE I BANKARSTVO UNIVERZITET CRNE GORE EKONOMSKI FAKULTET MAGISTARSKE STUDIJE INFO PAKET smjera FINANSIJE I BANKARSTVO Naziv predmeta Broj ECTS kredita Nastavnik Korporativne finansije 7 Prof. dr Saša Popovic Javne finansije

More information

(name, surname, position) (hereinafter referred to as the Bank) koga zastupa (u daljem tekstu :Korisnik) Član 1. /Article 1

(name, surname, position) (hereinafter referred to as the Bank) koga zastupa (u daljem tekstu :Korisnik) Član 1. /Article 1 UGOVOR O OTVARANJU I VOĐENJU TEKUĆEG DEVIZNOG/DINARSKOG RAČUNA STRANIH PRAVNIH LICA NEREZIDENATA THE AGREEMENT ON OPENING AND MAINTAINING CURRENT FOREIGN EXCHANGE/DINAR ACCOUNT FOR FOREIGN LEGAL ENTITIES

More information

Bilten Centralne banke Crne Gore Novembar Bulletin of Central Bank of Montenegro November 2006

Bilten Centralne banke Crne Gore Novembar Bulletin of Central Bank of Montenegro November 2006 Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Bilten Centralne banke Crne Gore Bulletin of Central Bank of Montenegro IZDAVAČ: WEB ADRESA: Centralna banka Crne Gore Bulevar Svetog Petra Cetinjskog

More information

TESTIRANJE PRIMENE KRALICEKOVOG DF POKAZATELJA NA BEOGRADSKOJ BERZI

TESTIRANJE PRIMENE KRALICEKOVOG DF POKAZATELJA NA BEOGRADSKOJ BERZI originalni naučni rad UDK 005.336.1:005.216 ; 005.311.121 doc. dr Almir Alihodžić Ekonomski fakultet u Zenici, Univerzitet u Zenici almir_ecc@yahoo.com TESTIRANJE PRIMENE KRALICEKOVOG DF POKAZATELJA NA

More information

SAOPĆENJE PRIOPĆENJE FIRST RELEASE

SAOPĆENJE PRIOPĆENJE FIRST RELEASE SAOPĆENJE PRIOPĆENJE FIRST RELEASE ISSN 1840-3478 GODINA / YEAR X SARAJEVO, 13. 10. 2017. BROJ / NUMBER: 8.1.8 PROSJEČNA MJESEČNA ISPLAĆENA NETO PLAĆA ZAPOSLENIH PO PODRUČJIMA KD BIH 2010, AUGUST/KOLOVOZ

More information

SAOPĆENJE PRIOPĆENJE FIRST RELEASE

SAOPĆENJE PRIOPĆENJE FIRST RELEASE SAOPĆENJE PRIOPĆENJE FIRST RELEASE ISSN 1840-3478 GODINA / YEAR X SARAJEVO, 15. 11. 2017. BROJ / NUMBER: 8.1.9 PROSJEČNA MJESEČNA ISPLAĆENA NETO PLAĆA ZAPOSLENIH PO PODRUČJIMA KD BIH 2010, SEPTEMBAR/RUJAN

More information

KONSTRUISANJE KRIVE PRINOSA OBVEZNICE

KONSTRUISANJE KRIVE PRINOSA OBVEZNICE 36 Bankarstvo 2 2014 originalni naučni rad UDK 336.781.5 ; 330.133.2:336.763.3 KONSTRUISANJE KRIVE PRINOSA OBVEZNICE dr Nataša Kožul Samostalni ekspert i konsultant za investiciono bankarstvo nkozul@gmail.com

More information

PRAVILNIK O NAČINU IZDAVANJA OPERATIVNE LICENCE ZA OBAVLJANJE KOMERCIJALNOG VAZDUŠNOG PREVOZA

PRAVILNIK O NAČINU IZDAVANJA OPERATIVNE LICENCE ZA OBAVLJANJE KOMERCIJALNOG VAZDUŠNOG PREVOZA Na osnovu člana 24 stav 5 i člana 27 stav 4 Zakona o vazdušnom saobraćaju ( Službeni list CG, broj 30/12), Ministarstvo saobraćaja i pomorstva, donijelo je PRAVILNIK O NAČINU IZDAVANJA OPERATIVNE LICENCE

More information

GRUPA ATLANTSKA PLOVIDBA DUBROVNIK NEREVIDIRANI KONSOLIDIRANI FINANCIJSKI IZVJEŠTAJ ZA RAZDOBLJE I III GODINE

GRUPA ATLANTSKA PLOVIDBA DUBROVNIK NEREVIDIRANI KONSOLIDIRANI FINANCIJSKI IZVJEŠTAJ ZA RAZDOBLJE I III GODINE GRUPA ATLANTSKA PLOVIDBA DUBROVNIK NEREVIDIRANI KONSOLIDIRANI FINANCIJSKI IZVJEŠTAJ ZA RAZDOBLJE I III 2011. GODINE Dubrovnik, 29. travnja 2011. SADRŽAJ: I. MEUIZVJEŠTAJ UPRAVE O FINANCIJSKOM POLOŽAJU

More information

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro

Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Centralna banka Crne Gore Central Bank of Montenegro Bilten Centralne banke Crne Gore Avgust 2012 Bulletin of Central Bank of Montenegro IZDAVAČ: WEB ADRESA: Centralna banka Crne Gore Bulevar Svetog Petra

More information

FIN&TECH KONFERENCIJA

FIN&TECH KONFERENCIJA FIN&TECH KONFERENCIJA Zagreb, 9. lipnja 2017. Digitalna transformacija u financijskom sektoru Što je blockchain Kriptirana, distribuirana i javna baza podataka o svim izvršenim transkacijama kriptovalutom

More information

PRILAGOĐAVANJA I UPOREDIVOST IZMEĐU KONTROLISANIH I NEKONTROLISANIH TRANSAKCIJA

PRILAGOĐAVANJA I UPOREDIVOST IZMEĐU KONTROLISANIH I NEKONTROLISANIH TRANSAKCIJA UDK: 336.2 Datum prijema rada: 08.02.2017. Datum korekcije rada: 06.03.2017. Datum prihvatanja rada: 20.03.2017. EKONOMIJA TEORIJA I PRAKSA Godina X broj 1 str. 93 102 INFORMATIVNI PRILOG PRILAGOĐAVANJA

More information

WOULD AN INCREASE IN LOW WORK INTENSITY CONTRIBUTE TO REDUCING POVERTY AND INEQUALITY IN SERBIA?

WOULD AN INCREASE IN LOW WORK INTENSITY CONTRIBUTE TO REDUCING POVERTY AND INEQUALITY IN SERBIA? EKONOMSKE IDEJE I PRAKSA BROJ 24 MART 2017. 37 GORANA KRSTIĆ 1 E-mail: gkrstic@ekof.bg.ac.rs WOULD AN INCREASE IN LOW WORK INTENSITY CONTRIBUTE TO REDUCING POVERTY AND INEQUALITY IN SERBIA? DA LI BI POVEĆANJE

More information

TARIFNIK ZA MALA PREDUZEĆA PRICE LIST FOR SMALL COMPANIES

TARIFNIK ZA MALA PREDUZEĆA PRICE LIST FOR SMALL COMPANIES TARIFNIK ZA MALA PREDUZEĆA PRICE LIST FOR SMALL COMPANIES 29.10.2018. SADRŽAJ TARIFA NAKNADA ZA USLUGE U DOMAĆEM PLATNOM PROMETU... 1 I VOĐENJE TEKUĆEG RAČUNA... 1 II INTERNI TRANSFERI... 1 III IZVRŠAVANJE

More information

LOCAL ACTION GROUP (LAG) FUTURE OF REGIONAL AND RURAL DEVELOPMENT LOKALNE AKCIJSKE GRUPE (LAG) OKOSNICE REGIONALNOG I RURALNOG RAZVOJA

LOCAL ACTION GROUP (LAG) FUTURE OF REGIONAL AND RURAL DEVELOPMENT LOKALNE AKCIJSKE GRUPE (LAG) OKOSNICE REGIONALNOG I RURALNOG RAZVOJA Mario Marolin, mag.iur and project manager PhD student of European studies at University J.J. Strossmayer Gundulićeva 36a, Osijek Phone: 091 566 1234 E-mail address: mariomarolin@gmail.com LOCAL ACTION

More information

INTERNATIONAL FINANCIAL REPORTING STANDARD ON SMEs: OPPORTUNITY TO CHANGE NATIONAL ACCOUNTING LEGISLATURE? UDC 006.3:

INTERNATIONAL FINANCIAL REPORTING STANDARD ON SMEs: OPPORTUNITY TO CHANGE NATIONAL ACCOUNTING LEGISLATURE? UDC 006.3: FACTA UNIVERSITATIS Series: Economics and Organization Vol. 4, N o 2, 2007, pp. 133 141 INTERNATIONAL FINANCIAL REPORTING STANDARD ON SMEs: OPPORTUNITY TO CHANGE NATIONAL ACCOUNTING LEGISLATURE? UDC 006.3:657.375

More information